Në një punim të fundit, Profesori i SFI-së David Wolpert, anëtari i Fakultetit Fraktal të SFI-së Carlo Rovelli dhe fizikani Jordan Scharnhorst shqyrtojnë një eksperiment mendimor të vjetër dhe paradoksal në fizikën statistikore dhe kozmologji, të njohur si hipoteza e “trurit të Boltzmann-it” — mundësia që kujtimet, perceptimet dhe vëzhgimet tona të lindin nga luhatje të rastësishme të entropisë, në vend që të pasqyrojnë të kaluarën reale të universit. Ky punim është botuar në revistën *Entropy*.
Paradoksi lind nga një tension në zemër të fizikës statistikore. Një nga shtyllat qendrore të kuptimit tonë për ligjin e dytë të termodinamikës, i cili është asimetrik në kohë, është teorema H e Boltzmann-it, një koncept themelor i mekanikës statistikore. Megjithatë, në mënyrë paradoksale, vetë teorema H është simetrike në kohë.
Kjo simetri kohore nënkupton se, formalisht, është shumë më e mundshme që strukturat e kujtimeve, perceptimeve dhe vëzhgimeve tona të lindin nga luhatje të rastësishme të entropisë së universit, sesa të përfaqësojnë regjistrime të vërteta të universit tonë të jashtëm në të kaluarën. Me fjalë të tjera, fizika statistikore duket se na detyron të përfundojmë se kujtimet tona mund të jenë të rreme — iluzione të ndërlikuara të prodhuara rastësisht, që nuk na tregojnë asgjë për atë që mendojmë se tregojnë. Kjo është hipoteza e trurit të Boltzmann-it.
Autorët zhvillojnë një kornizë formale për të sqaruar se si hipoteza e trurit të Boltzmann-it, ligji i dytë i termodinamikës dhe e ashtuquajtura “hipoteza e së kaluarës” varen nga supozimet rreth asaj se cilat momente në kohë trajtohen si të fiksuara kur analizohet evolucioni i entropisë së universit. Disa analiza kushtëzohen nga gjendja e tanishme e universit, ndërsa të tjera supozojnë një fillim me entropi të ulët (në Big Beng). Por vetë fizika nuk thotë se cila nga këto zgjedhje është e saktë.
E ankoruar në atë që autorët e quajnë “hamendësimi i entropisë”, puna tregon se shumë argumente standarde në këto debate mbështeten në forma të holla të arsyetimit rrethor, ku supozimet për të kaluarën përdoren për të justifikuar përfundime — si besueshmëria e kujtesës ose drejtimi i entropisë — të cilat më pas thirren për të mbështetur po ato supozime. Në vend që t’i zgjidhë këto debate, punimi e bën të qartë strukturën e tyre themelore, duke ndarë ligjet fizike nga zgjedhjet inferenciale dhe duke ofruar një bazë më të qartë për vlerësimin e debateve të kahershme mbi kohën dhe entropinë.
