A ndihmon vërtet vitamina C kundër ftohjes? Ja çfarë tregojnë udhëzimet mjekësore

Vitamina C është e domosdoshme për funksionimin normal të sistemit imunitar, por marrja e suplementeve nuk e parandalon ftohjen te shumica e njerëzve. Kur merret rregullisht, përpara se të sëmureni, ajo mund ta shkurtojë disi kohëzgjatjen e simptomave. Nëse filloni ta merrni pasi simptomat janë shfaqur, studimet nuk tregojnë përfitime të qëndrueshme.

Për të kuptuar se çfarë mund të bëjë vitamina C, duhet të dallojmë tri pyetje:

• A e zvogëlon rrezikun për t’u ftohur?

• A e shkurton kohëzgjatjen e sëmundjes?

• A i lehtëson simptomat pasi ato janë shfaqur?

Përgjigjet ndryshojnë nga njëra pyetje te tjetra. Fakti që një lëndë ushqyese është thelbësore për organizmin nuk do të thotë automatikisht se ajo vepron si trajtim antiviral.

Pse lidhet vitamina C me imunitetin?

Organizmi e përdor vitaminën C për funksionimin e sistemit imunitar, sintezën e kolagjenit dhe mbrojtjen antioksiduese të qelizave.

Trupi nuk mund ta prodhojë vetë këtë vitaminë, ndaj duhet ta marrë përmes ushqimit. Megjithatë, mbështetja e funksioneve normale të organizmit nuk do të thotë se marrja e sasive shtesë parandalon infeksionet.

Ftohja është një infeksion viral dhe jo një shenjë e sigurt e mungesës së vitaminës C. Fakti që jeni ftohur nuk dëshmon se keni nevojë për një suplement.

Korrigjimi i marrjes së pamjaftueshme të vitaminës C ka një qëllim ushqimor, i cili ndryshon nga përpjekja për të ndaluar një infeksion viral.

Çfarë tregojnë studimet për popullatën e përgjithshme?

Një rishikim sistematik i Cochrane, i publikuar në vitin 2013, analizoi studime ku pjesëmarrësit merrnin të paktën 200 mg vitaminë C në ditë.

Te popullata e përgjithshme, marrja e rregullt e suplementeve nuk e uli ndjeshëm rrezikun për t’u ftohur.

Prandaj, nuk ka prova të forta shkencore që justifikojnë marrjen e përditshme të dozave të larta vetëm për të shmangur ftohjen. Pragu prej 200 mg i përdorur për përfshirjen e studimeve nuk përbën një rekomandim për dozën ditore.

Përjashtimi: sforcimi fizik ekstrem

Në pesë studime me 598 pjesëmarrës, të cilët iu nënshtruan periudhave të shkurtra të sforcimit fizik intensiv, vitamina C e uli afërsisht përgjysmë rrezikun për t’u ftohur.

Në këto studime përfshiheshin maratonistë, skiatorë dhe ushtarakë që merrnin pjesë në stërvitje në kushte subarktike.

Këto rezultate nuk mund të zbatohen automatikisht për njerëzit me aktivitet fizik të zakonshëm. Një javë e ngarkuar ose disa seanca stërvitore nuk janë të barasvlershme me kushtet ekstreme të studiuara.

A e shkurton vitamina C kohëzgjatjen e simptomave?

Te të rriturit që merrnin rregullisht vitaminë C, i njëjti rishikim shkencor gjeti një ulje mesatare prej rreth 8% të kohëzgjatjes së episodeve të ftohjes.

Për shembull, nëse ftohja zgjat shtatë ditë, kjo do të përkthehej në rreth gjysmë dite më pak. Pra, nuk bëhet fjalë për zhdukjen e simptomave brenda natës.

Kjo është një mesatare statistikore dhe jo një rezultat i garantuar për çdo individ. Gjithashtu, koha e fillimit të marrjes së vitaminës ka rëndësi: përfitimi i vërejtur lidhet me suplementimin e rregullt që ka filluar përpara shfaqjes së ftohjes.

Kur vitamina C fillohet pasi simptomat janë shfaqur, studimet nuk tregojnë në mënyrë të qëndrueshme se ajo e shkurton sëmundjen ose e zvogëlon ashpërsinë e simptomave.

Prandaj, nuk duhet të supozoni se ftohja do të kalojë më shpejt nëse e rritni dozën sapo të filloni të teshtini.

Sa vitaminë C nevojitet çdo ditë?

Autoriteti Evropian i Sigurisë Ushqimore (EFSA) përcakton për të rriturit e shëndetshëm këto vlera referuese të marrjes ditore:

• 95 mg në ditë për gratë

• 110 mg në ditë për burrat

Këto vlera i referohen sasisë totale të vitaminës C që merret nga të gjitha burimet dhe synojnë të mbulojnë nevojat ushqimore.

Nevoja ditore për vitaminë C nuk duhet ngatërruar me një «dozë kundër ftohjes». Rekomandimet ushqimore përcaktojnë sasinë e përshtatshme për shumicën e njerëzve të shëndetshëm, por nuk përbëjnë skema trajtimi për ftohjen e shfaqur tashmë.

Gjatë shtatzënisë dhe ushqyerjes me gji, nevojat mund të ndryshojnë sipas fazës së jetës.

Ushqimet e pasura me vitaminë C

Një suplement me vitaminë C mund të jetë i dobishëm kur ushqyerja nuk siguron sasinë e nevojshme, pas vlerësimit të dietës dhe gjendjes shëndetësore.

A janë dozat e larta të vitaminës C pa rrezik?

Jo. Teprica e vitaminës C mund të shkaktojë diarre, të përziera dhe dhimbje ose ngërçe abdominale.

Personat me hemokromatozë, një sëmundje që shkakton grumbullimin e tepërt të hekurit në organizëm, duhet të shmangin dozat e larta të vitaminës C. Nëse jeni duke ndjekur trajtim onkologjik, konsultohuni me mjekun përpara se të merrni suplemente.

Sipas rekomandimeve amerikane, kufiri maksimal i tolerueshëm për të rriturit është 2.000 mg në ditë nga të gjitha burimet. Ky është një kufi maksimal dhe jo një dozë e rekomanduar për trajtimin e ftohjes.

Personat me sëmundje të veshkave ose me histori të gurëve në veshka duhet të tregojnë kujdes. Rreziku varet nga gjendja individuale shëndetësore dhe nga sasia e marrë.

Çfarë mund të bëni kur jeni ftohur?

Kur ftohja ka filluar, pushimi, marrja e mjaftueshme e lëngjeve dhe ushqyerja e larmishme janë masa praktike që mund t’ju ndihmojnë të përballoni simptomat.

Për dhimbjen ose temperaturën, farmacisti mund t’ju rekomandojë një ilaç të përshtatshëm, duke marrë parasysh kundërindikacionet dhe gjendjen tuaj shëndetësore. Kontrolloni përbërjen e preparateve që përmbajnë disa përbërës, në mënyrë që të mos merrni të njëjtën substancë dy herë.

Ftohja zakonisht përmirësohet brenda një deri në dy javësh. Kërkoni këshillë mjekësore nëse simptomat përkeqësohen, nuk përmirësohen pas dhjetë ditësh ose temperatura vazhdon për më shumë se tri ditë.

Vështirësitë në frymëmarrje dhe dhimbja në kraharor kërkojnë vlerësim të shpejtë mjekësor.

Këshilla e mjekut: si duhet përdorur vitamina C?

Për pyetjet kryesore lidhur me përdorimin e vitaminës C është përgjigjur Dr. Cosmina-Diana Drăgan, mjeke rezidente në otorinolaringologji (ORL) dhe kirurgji të kokës e qafës.

1. Çfarë i rekomandoni një personi që përjashton shumë ushqime nga dieta dhe vuan shpesh nga infeksionet e rrugëve të frymëmarrjes? Si përcaktohet nëse ka nevojë për suplemente?

Te një person që përjashton shumë ushqime nga dieta dhe paraqet shpesh infeksione të rrugëve të frymëmarrjes, është e rëndësishme të vlerësohet fillimisht nëse ushqyerja siguron sasinë e nevojshme të proteinave, vitaminave dhe mineraleve, si dhe nëse ekzistojnë probleme me përthithjen e lëndëve ushqyese.

Në varësi të gjendjes klinike, mund të dyshohet për mungesë të vitaminës B12, hekurit, vitaminës D, vitaminës C, zinkut ose lëndëve të tjera ushqyese.

Suplementet nuk duhet të merren pa vlerësim paraprak. Fillimisht duhen shqyrtuar ushqyerja, historia mjekësore dhe, kur ka indikacione, rezultatet e analizave laboratorike.

Nëse konstatohet një mungesë, suplementi merret në dozën e nevojshme për ta korrigjuar atë, me rivlerësim të mëvonshëm. Në mungesë të një deficiti, nuk është provuar se marrja rutinë e vitaminave dhe mineraleve parandalon infeksionet e rrugëve të frymëmarrjes te personat e shëndetshëm.

2. Çfarë duhet të kenë parasysh personat që kanë pasur gurë në veshka dhe marrin shpesh suplemente për imunitetin?

Personat me histori të gurëve në veshka duhet të tregojnë kujdes me suplementet që marrin shpesh, veçanërisht ato që përmbajnë doza të larta të vitaminës C.

Dozat e larta mund të rrisin sasinë e oksalatit që eliminohet përmes urinës dhe të favorizojnë formimin e gurëve, veçanërisht te personat me hiperoksaluri ose me disa sëmundje të veshkave.

Gjithashtu, duhet kontrolluar përbërja e suplementeve, pasi marrja e tepërt e kalciumit ose e disa mikronutrientëve të tjerë mund të jetë problematike në lloje të caktuara të gurëve në veshka.

3. Kur infeksionet e përsëritura të rrugëve të frymëmarrjes mund të tregojnë një problem që kërkon hetime të mëtejshme?

Infeksionet e përsëritura të rrugëve të frymëmarrjes nuk tregojnë automatikisht një problem të sistemit imunitar, veçanërisht te fëmijët që ekspozohen shpesh ndaj viruseve.

Hetimet e mëtejshme justifikohen kur infeksionet janë të rënda, zgjasin shumë ose reagojnë me vështirësi ndaj trajtimit të zakonshëm. Shembuj janë pneumonitë, trakeobronkitet, rinosinuzitet dhe otitet e mesme të përsëritura.

Dyshimi rritet edhe kur shfaqen humbje në peshë, vështirësi në rritje, diarre kronike, kandidiazë e vazhdueshme ose histori familjare e infeksioneve të rënda.

4. Nëse ftohem shpesh, a do të thotë se kam mungesë vitaminash?

Jo domosdoshmërisht. Shpeshtësia e infeksioneve të rrugëve të frymëmarrjes nuk provon vetvetiu as mungesën e vitaminave, as praninë e një imunodeficience.

Dyshimi bëhet më i fortë kur infeksionet janë jashtëzakonisht të rënda, prekin disa zona të organizmit, shkaktohen nga mikroorganizma oportunistë ose reagojnë me vështirësi ndaj trajtimit të zakonshëm.

Pyetje të shpeshta për përfitimet e vitaminës C

1. A ia vlen të marr vitaminë C sapo të filloj të teshtij?

Nuk ka prova të qëndrueshme se kjo strategji e shkurton kohëzgjatjen e ftohjes. Nëse tashmë merrni një suplement të rekomanduar për të korrigjuar marrjen e pamjaftueshme, mos e rritni automatikisht dozën kur shfaqen simptomat.

2. A mund ta marr të gjithë vitaminën C vetëm nga ushqimi?

Po. Një dietë e larmishme mund të mbulojë nevojat ditore. Agrumet janë një burim i mirë, por edhe specat dhe kivi sigurojnë sasi të konsiderueshme të vitaminës C. Suplementet nuk janë të domosdoshme për çdo të rritur.

3. Nëse ftohem shpesh, a kam mungesë vitamine C?

Fakti që ftohja përsëritet nuk konfirmon vetvetiu një mungesë. Vlerësimi i marrjes së vitaminës C kërkon shqyrtimin e ushqyerjes dhe të faktorëve të rrezikut, jo vetëm numërimin e episodeve të infeksioneve të rrugëve të frymëmarrjes.

4. A më ndihmojnë antibiotikët të shërohem më shpejt?

Jo. Antibiotikët nuk e trajtojnë ftohjen, sepse ajo shkaktohet nga viruset. Ata përdoren për disa infeksione bakteriale, sipas vlerësimit mjekësor, dhe jo në mënyrë parandaluese në çdo episod të infeksionit të rrugëve të frymëmarrjes.

5. Si mund ta zvogëloj rrezikun e përhapjes së infeksionit?

Ftohja përhapet lehtësisht. Lani duart, përdorni shami kur kolliteni ose teshtini dhe shmangni ndarjen e gotave me të tjerët. Nëse keni temperaturë ose ndiheni shumë keq për të kryer aktivitetet e zakonshme, qëndroni në shtëpi.

Përfundimi: Vitamina C është e rëndësishme për shëndetin dhe funksionimin normal të sistemit imunitar, por nuk është një kurë për ftohjen. Marrja e rregullt mund ta shkurtojë pak kohëzgjatjen e simptomave, ndërsa fillimi i saj pasi ftohja është shfaqur nuk ka treguar përfitime të qëndrueshme. Ushqyerja e ekuilibruar dhe përdorimi i kujdesshëm i suplementeve mbeten zgjedhjet më të arsyeshme.