Shënimet e redaktorëve
Fragment i modifikuar okri (ZSKVI-01). Katër pamje të fragmentit të okrit ZSKVI-01 që tregojnë ndryshime të shumta. (A) Sipërfaqe e jashtme e brishtë që shfaq gërvishtje të shumta, gropa dhe vija të shkurtra të orientuara në mënyrë të rastësishme mbi zona të lëmuara. (B) Ana e djathtë që tregon konsumim të fortë me mikroçarje. (C) Sipërfaqe e brendshme konkave, më e fortë, që në anën e djathtë shfaq dëmtime. (D) Shenja të freskëta të copëzimeve. Shkalla e matjes, 1 cm. Kredite: d’Errico et al., Sci. Adv. 11, eadx4722
Okri është një pigment mineral i pasur me hekur që është përdorur nga shumë civilizime të lashta për ngjyrosje, dekorim dhe detyra praktike si ruajtja e lëkurave të kafshëve dhe përpunimi i rrobave. Analiza e fundit e fragmenteve të okrit në disa vendbanime të neandertalëve po shton diçka të re në këtë tablo: se neandertalët e përdornin okrin për qëllime simbolike si vizatimi dhe shënjimi i sipërfaqeve.
Ndërsa prej kohësh është dyshuar se neandertalët përdornin okrin për të dekoruar trupin, veshjet dhe sipërfaqet, provat përfundimtare kanë qenë të vështira për t’u gjetur. Për të kërkuar këtë dëshmi të munguar, Francesco d’Errico nga Universiteti i Bordosë, Francë, dhe kolegët e tij studiuan 16 copa okri, të vjetra deri në 70,000 vjet, nga vendbanime neandertale në Krime dhe Ukrainë. Ata analizuan përbërjen dhe shenjat e sipërfaqes me mjete të avancuara si mikroskopë elektronikë skanues dhe spektrometër portativ me rreze X për të kuptuar mënyrën se si ishin përdorur.
Kredhat neandertale
Një nga zbulimet më domethënëse ishte një copë okri e verdhë nga epoka Mikoquiane (afërsisht midis 130,000 dhe 33,000 vjet më parë), e cila ishte gdhendur qëllimisht në formën e një kredhe. Analiza e hollësishme tregoi se maja e saj ishte riforcuar dhe riformuar disa herë, gjë që tregon se ajo ishte përdorur vazhdimisht. Studiuesit sugjerojnë se forma e saj nuk ishte rezultat i konsumimit natyror, por ishte projektuar qëllimisht si një mjet për shënjime. Kjo mund të nënkuptojë se neandertalët ishin të angazhuar në aktivitete simbolike si vizatimi.
“Formimi i qëllimshëm dhe ripërdorimi i kredhave, motivet e gdhendura dhe dëshmitë e mjeteve të ruajtura mbështesin përfundimin se të paktën disa materiale okri janë përdorur në aktivitete simbolike,” shkruan ekipi në një artikull të botuar në revistën Science Advances.
Shkencëtarët identifikuan gjithashtu një tjetër fragment me sipërfaqe të gdhendura dhe të lëmuara, me çarje karakteristike që sugjerojnë përdorimin e tij si mjet për shënjime. Një fragment i tretë tregoi gjurmë mikroskopike të bluarjes dhe mprehjes së përsëritur, të ngjashme me objektin në formë kredhe. Kjo tregon se edhe ai ishte përdorur si mjet për shënjime për një periudhë të gjatë kohe.
Sfida ndaj stereotipit të neandertalëve
Këto copa të vogla okri na tregojnë shumë më tepër për neandertalët që jetuan në këto vende. Duke treguar se ata krijonin mjete për shënjime dhe përdorime simbolike, këto gjetje na ndihmojnë të gjurmojmë origjinën e sjelljes simbolike — pra, krijimin dhe përdorimin e objekteve për të shprehur kuptim. Kjo është një shenjtë e mendimit të avancuar.
Kërkimi gjithashtu sugjeron se neandertalët angazhoheshin në praktika kulturore të ngjashme me ato të Homo sapiens-it të hershëm, duke na dhënë një pamje më të plotë të asaj se kush ishin ata dhe duke sfiduar stereotipin që i paraqet si njerëz të thjeshtë dhe të ashpër të shpellave.
