Besimi i lëkundur i Bashkimit Evropian në angazhimin e Uashingtonit ndaj NATO-s ka nxitur thirrje për rishikimin e klauzolës së mbrojtjes reciproke të bllokut evropian, sipas Euractiv.
Kërcënimi i presidentit amerikan Donald Trump për të marrë Groenlandën nga aleati i tij në NATO, Danimarka, ka nxitur thirrje në Evropë për ringjalljen e klauzolës së mbrojtjes së BE-së, **Neni 42.7 i traktateve evropiane**, diçka që pak njerëz në Bruksel e kishin marrë seriozisht më parë.
“Incidenti i Groenlandës ka ndryshuar mënyrën e të menduarit për Nenin 5 të NATO-s dhe besueshmërinë e SHBA-së. Pra, ne kemi klauzolën tonë të solidaritetit, e cila ende nuk është operacionalizuar,” tha Klaus Welle, një figurë e njohur e Brukselit që shërbeu për 14 vjet si sekretar i përgjithshëm i Parlamentit Evropian.
Bashkimi Evropian vendosi Nenin 42.7 në mesin e viteve 2000, por deri tani ai ka ekzistuar kryesisht në letër. Megjithëse neni i detyron vendet e BE-së të ndihmojnë njëra-tjetrën në rast vështirësish, ekziston shumë paqartësi se çfarë do të thotë kjo në praktikë.
Komisioneri i BE-së për Mbrojtjen, Andrius Kubilius, ka kërkuar prej kohësh një përkufizim më të qartë të Nenit 42.7. Në janar, pas mosmarrëveshjeve diplomatike për Groenlandën, edhe deputetët e Parlamentit Evropian filluan të kërkojnë më shumë qartësi mbi qëllimin e klauzolës së mbrojtjes.
Pas deklaratave të ngjashme nga presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen dhe kancelari gjerman Friedrich Merz gjatë Konferencës së Sigurisë në Mynih në shkurt, diskutimi mori një dimension të vërtetë politik.
Krahasime midis Nenit 42.7 dhe Nenit 5
Klauzola e mbrojtjes reciproke e Evropës ua lë kryeqyteteve kombëtare vendimin për llojin e ndihmës që secili shtet i BE-së do të ofrojë, ngjashëm me Nenin 5 të NATO-s.
Megjithatë, disa ekspertë besojnë se Neni 42.7 ka një shtrirje edhe më të gjerë se angazhimi kolektiv i mbrojtjes i NATO-s.
Së pari, pragu për aktivizimin e klauzolës së mbrojtjes së BE-së është më i ulët, sepse ajo mund të aktivizohet nëse një vend i BE-së përballet me një agresion të armatosur, si për shembull një bllokadë detare. Klauzola e NATO-s kërkon një sulm të armatosur.
Për më tepër, klauzola e mbrojtjes së NATO-s hyn në fuqi vetëm nëse të gjitha 32 shtetet anëtare bien dakord.
Shtetet e BE-së janë gjithashtu të detyruara të mbështesin njëra-tjetrën “me të gjitha mjetet që kanë në dispozicion”, ndërsa neni i NATO-s parashikon ndihmën që çdo aleat e konsideron të nevojshme.
Megjithatë, pavarësisht natyrës në dukje të gjerë të marrëveshjes së mbrojtjes reciproke të BE-së, Welle tha se nuk është e qartë se si do të dukej një përgjigje konkrete nëse një vend do të aktivizonte realisht Nenin 42.7.
Për shembull, nëse 100.000 ushtarë rusë do të shfaqeshin papritur në kufirin lindor të njërit prej vendeve baltike dhe SHBA, për një arsye apo tjetër, do të sinjalizonte se nuk do të angazhohej në mbrojtjen konvencionale sipas Nenit 5, ekzistojnë pikëpyetje mbi mënyrën se si do të vepronte Bashkimi Evropian.
“Evropianët duhet të thonë saktësisht se çfarë do të ndodhte nëse Neni 42 do të aktivizohej,” tha Welle.
Testi francez
Neni për mbrojtjen reciproke është aktivizuar vetëm një herë – nga Franca pas sulmeve terroriste në Paris në vitin 2015.
Vendet e BE-së ofruan kryesisht mbështetje logjistike, ndërsa Belgjika dhe Gjermania ndanë informacione, mbështetje policore dhe ekspertë për luftën kundër terrorizmit.
Greqia gjithashtu shqyrtoi aktivizimin e Nenit 42.7 në vitin 2020, kur u përball me sjellje agresive nga Turqia për shkak të mosmarrëveshjeve detare në Mesdheun Lindor.
Rasti u konsiderua më kompleks sepse Turqia është anëtare e NATO-s dhe aktivizimi i Nenit 42.7 mund të përshkallëzonte tensionet mes aleatëve.
Gjithashtu, në Bruksel nuk kishte vullnet politik për përshkallëzim. Në atë kohë, Athina kërkoi sanksione kundër Ankarasë, të cilat u refuzuan nga disa vende, përfshirë Gjermaninë.
Autonomia evropiane
Meqenëse SHBA synon t’u kalojë evropianëve një pjesë më të madhe të mbrojtjes së kontinentit, po merret gjithnjë e më shumë në konsideratë mundësia që anëtari më i fuqishëm i NATO-s të qëndrojë kryesisht jashtë konflikteve të mundshme në kufirin lindor të Evropës me Rusinë.
Sipas Luigi Scazzieri, ekspert në Institutin e BE-së për Studime të Sigurisë, blloku duhet të zhvillojë “ide mbi atë që BE mund të bëjë si institucion për të penguar luftën”.
Një ushtrim i tillë mund të përfshijë që shërbimet juridike të BE-së të bien dakord për fushën gjeografike të zbatimit, tha Scazzieri.
Megjithatë, për sa kohë ekziston NATO, ajo do të mbetet kuadri kryesor për mbrojtjen e Evropës.
Sipas tij, fokusi i BE-së në vitin e ardhshëm do të jetë mënyra se si, si institucion, mund të mbështesë shtetet anëtare në rast sulmi.
