Imagjinoni njerëzit e hershëm duke krijuar me kujdes vegla guri për gati 300,000 vjet, ndërsa përballeshin me zjarre të përsëritura, periudha të gjata thatësire dhe ndryshime dramatike mjedisore.
Një studim i ri i botuar në Nature Communications ka zbuluar dëshmi të rralla që tregojnë për një traditë teknologjike jashtëzakonisht të qëndrueshme në Pellgun e Turkanës në Kenia.
Artikulli titullohet:
“Teknologjia e hershme Oldowan lulëzoi gjatë ndryshimeve mjedisore të Pliocenit në Pellgun e Turkanës, Kenia.”
Një ekip ndërkombëtar studiuesish nga disa qendra kërkimore ka zbuluar në vendin arkeologjik Namorotukunan disa nga vegla guri më të hershme dhe më të qëndrueshme të kulturës Oldowan, që datojnë nga rreth 2.75 deri në 2.44 milionë vjet më parë.
Këto artefakte – që mund të përshkruhen si “thikat zvicerane” shumëfunksionale të epokës së gurit – tregojnë se paraardhësit tanë jo vetëm që mbijetuan, por lulëzuan gjatë një prej periudhave më të paqëndrueshme klimatike në historinë e Tokës.
Dëshmi për një traditë të qëndrueshme teknologjike
“Ky vend tregon një histori të jashtëzakonshme të vazhdimësisë kulturore,” shpjegon David R. Braun, profesor antropologjie në Universitetin George Washington dhe bashkëpunëtor në Institutin Max Planck.
“Ajo që shohim këtu nuk është një shpikje e vetme apo e rastësishme – është një traditë teknologjike që ka zgjatur për qindra mijëra vjet, e përcjellë nga një brez në tjetrin.”
Sipas Susana Carvalho, drejtoreshë shkencore në Parkun Kombëtar Gorongosa në Mozambik dhe autore e lartë e studimit:
“Zbulimet tona sugjerojnë se përdorimi i veglave nuk ishte një sjellje e kufizuar vetëm tek Homo sapiens apo paraardhësit e tij të drejtpërdrejtë, por një përshtatje e përgjithshme e primatëve homininë, që i ndihmoi të mbijetojnë në kushte të ndryshme mjedisore.”
Dan V. Palcu Rolier, autor korrespondent dhe shkencëtar në GeoEcoMar, Universitetin e Utrecht dhe Universitetin e São Paulo, shton:
“Namorotukunan ofron një dritare unike mbi një botë që ka humbur – lumenj që ndryshonin shtratet e tyre, zjarre që përfshinin tokën, peizazhe që thaheshin, dhe megjithatë vegla që mbeteshin të njëjta. Për rreth 300,000 vjet, mjeshtëria mbeti konstante – ndoshta duke zbuluar rrënjët e një prej zakoneve më të hershme të njerëzimit: përdorimin e teknologjisë për t’u përballur me ndryshimin.”
Zbulimet kryesore
1. Mjeshtëri teknologjike për qindra mijëra vjet
Homininët e hershëm përpunuan me kujdes gurë vullkanikë dhe silikate për të krijuar vegla me skaje të mprehta, të ngjashme me thika primitive.
Forma, teknika e goditjes (knapping) dhe përzgjedhja e materialit mbetën pothuajse identike për 300,000 vjet, çka tregon për një traditë të qëndrueshme dhe një përçim të njohurive ndër breza.
2. Shkencë moderne për gurë antikë
Studiuesit përdorën metoda shumëdisiplinore për të datuar dhe analizuar shtresat arkeologjike:
Datim me hi vullkanik (tefrostratigrafi)
Sinjale magnetike të ruajtura në sedimente (paleomagnetizëm)
Analiza kimike dhe mineralogjike e shkëmbinjve
Fosile mikroskopike të bimëve (fitolite) dhe mbetje të karbonit nga zjarret antike
Këto metoda ndihmuan në rindërtimin e një skenari të detajuar klimatik dhe ekologjik për periudhën midis 2.75 dhe 2.44 milionë vjet më parë.
3. Mbijetesa përballë ndryshimeve klimatike ekstreme
Në atë periudhë, Pellgu i Turkanës kalonte nga një mjedis i lagësht me ligatina e pyje në savane të thata dhe më pas në gjysmë-shkretëtira të përfshira nga zjarre natyrore.
Megjithatë, homininët nuk ndryshuan stilin e tyre të veglave, çka tregon për elasticitet kulturor dhe përshtatje teknologjike.
Këto mjete u përdorën për përpunimin e mishit (dëshmuar nga shenjat e prerjeve në kocka kafshësh), nxjerrjen e palcës, dhe ndoshta për përgatitjen e bimëve.
Çfarë thonë ekspertët
“Këto gjetje tregojnë se që rreth 2.75 milionë vjet më parë, homininët ishin tashmë të aftë në prodhimin e veglave të mprehta guri, gjë që tregon se fillimi i teknologjisë Oldowan është më i hershëm se sa kemi menduar.”
— Niguss Baraki, Universiteti George Washington
“Në Namorotukunan, shenjat e prerjeve në kocka lidhin veglat me ngrënien e mishit, duke dëshmuar një dietë më të gjerë që mbeti e qëndrueshme përmes ndryshimeve të peizazhit.”
— Frances Forrest, Universiteti Fairfield
“Regjistri i fosileve bimore tregon një histori të jashtëzakonshme. Peizazhi u transformua nga ligatina të dendura në barishte të thata, të përfshira nga zjarret dhe erozioni, por mjeshtëria në përpunimin e gurit mbeti e pandryshuar. Kjo është qëndrueshmëri e vërtetë.”
— Rahab N. Kinyanjui, Muzeumet Kombëtare të Kenias / Instituti Max Planck
Rëndësia evolucionare
Këto zbulime shtyjnë më herët në kohë fillimin e teknologjisë Oldowan, që deri tani mendohej se kishte lindur rreth 2.6 milionë vjet më parë.
Ato tregojnë se përdorimi i veglave ishte një aftësi e përhapur midis homininëve të hershëm — ndoshta edhe para shfaqjes së gjinisë Homo.
Kjo stabilitet teknologjik përballë një bote në ndryshim mund të ketë qenë një faktor kyç në suksesin evolucionar të njerëzimit.
