Astronomët kanë menduar prej kohësh që universi i hershëm ishte i mbushur me hidrogjen, sepse hidrogjeni është elementi më i thjeshtë dhe materiali kryesor nga i cili formohen yjet dhe galaktikat. Por deri tani nuk kishin prova të mjaftueshme për të treguar saktësisht sa shumë hidrogjen kishte dhe si shpërndahej ai në hapësirë. Një studim i ri ka ndryshuar këtë kuptim duke zbuluar një numër shumë më të madh të reve gjigante të hidrogjenit rreth galaktikave të hershme.
Këto re quhen “nebuloza Lyman-alpha”. Në thelb, ato janë grumbuj të mëdhenj gazi hidrogjeni që rrethojnë galaktikat. Ato nuk duken lehtë, sepse hidrogjeni zakonisht nuk lëshon dritë vetë. Ai bëhet i dukshëm vetëm kur ndriçohet nga energji shumë e fortë, për shembull nga yje të rinj që lëshojnë rrezatim ultraviolet. Kur kjo ndodh, hidrogjeni fillon të “shkëlqejë” në një mënyrë që teleskopët mund ta kapin.
Deri para këtij studimi, astronomët kishin zbuluar vetëm disa mijëra nga këto struktura dhe mendonin se ishin relativisht të rralla. Por duke përdorur një projekt shumë të madh vëzhgimi të quajtur HETDEX, ata arritën të identifikojnë mbi 33,000 të tilla. Kjo do të thotë se këto re nuk janë aspak të rralla, por janë një pjesë e zakonshme e universit të hershëm. Kjo rritje e madhe në numër i ka dhënë shkencëtarëve një pamje shumë më të qartë dhe më të plotë.
Këto zbulime lidhen me një periudhë shumë të rëndësishme në historinë e universit, rreth 10 deri në 12 miliardë vjet më parë, që shpesh quhet “mesdita kozmike”. Në atë kohë, galaktikat po rriteshin me shpejtësi dhe po krijonin shumë yje të rinj. Për këtë proces, ato kishin nevojë për shumë hidrogjen, si një lloj “karburanti”. Zbulimi i këtyre reve të mëdha tregon se ky material ishte me të vërtetë i pranishëm në sasi të mëdha dhe mund të ushqente formimin e yjeve.
Një arsye pse këto struktura nuk ishin zbuluar më herët është se teleskopët e mëparshëm mund të shihnin vetëm rastet më të ndritshme ose më të mëdha. Në shumë raste, vëzhgimet ishin shumë të fokusuara në një zonë të vogël dhe humbnin pjesët më të gjera përreth. Projekti HETDEX ndryshon këtë sepse mbledh një sasi shumë të madhe të dhënash dhe vëzhgon një pjesë shumë të madhe të qiellit, duke përfshirë edhe hapësirat mes galaktikave.
Këto re hidrogjeni kanë madhësi të ndryshme, disa janë sa dhjetëra mijëra vite drite, ndërsa të tjera arrijnë qindra mijëra vite drite. Disa janë të thjeshta dhe rrethojnë vetëm një galaktikë, ndërsa të tjera janë shumë më komplekse, me forma të çrregullta dhe me disa galaktika brenda tyre. Këto forma të mëdha dhe të shpërndara tregojnë se materia në univers nuk është e shpërndarë në mënyrë të rregullt, por krijon struktura të ndërlikuara.
Fakti që tani ekziston një numër kaq i madh i këtyre objekteve u jep mundësi shkencëtarëve të bëjnë studime më të sakta. Ata mund të krahasojnë forma, madhësi dhe shpërndarje, dhe të kuptojnë më mirë se si janë formuar galaktikat dhe si ka evoluar universi me kalimin e kohës. Më parë problemi ishte të gjeje këto struktura, ndërsa tani sfida është të zgjedhësh cilat prej tyre të studiohen më në detaje për të përmirësuar teoritë ekzistuese ose për të krijuar të reja.
