Shqipëria përballë rikthimit të trenave. Jo thjesht infrastrukturë, por një histori kombëtare mobiliteti

“Ne zgjedhim të shkojmë në Hënë brenda këtij dekade, jo sepse është e lehtë, por sepse është e vështirë.” Kjo fjali e famshme e John F. Kennedy-t nuk ishte një shpjegim teknik për mekanikën orbitale, karburantin apo rikthimin në atmosferë. Ishte një histori e madhe, një thirrje që bëri një komb të tërë të besonte në një mision të vështirë.Pas pesë ditësh në Tiranë dhe Durrës, duke parë nga afër hekurudhën shqiptare nga një perspektivë zvicerane, Daniel Eckenstein e sheh Shqipërinë në një moment të ngjashëm: një vend që pret me padurim rikthimin e trenave.
Ambicia është reale. Investimet në infrastrukturë janë konkrete: shina të reja, stacione të reja, një depo e re në Durrës në proces tenderimi dhe një terminal intermodal në ndërtim në Tiranë. Korridori i parë, Tirana–Durrës, ka marrë tashmë një emër në imagjinatën urbane: Durana, një hapësirë metropolitane që ka nevojë për një shtyllë të fortë lidhëse. Por hekurudha nuk është vetëm çështje binarësh. Ajo është një sistem kompleks ku lidhen institucionet, qytetet, shkollat profesionale, operatorët, ekspertët, stafi teknik dhe mbi të gjitha qytetarët.Gjatë vizitës në depot ku dikur punonin mbi 1000 njerëz me turne, u pa jo vetëm historia e hekurudhës shqiptare, por edhe kreativiteti i njerëzve që kanë mbajtur në jetë lokomotivat e fundit.
Tani sfida është tjetër: si do të ndërtohen proceset moderne të mirëmbajtjes, inspektimit, sigurisë dhe operimit të përditshëm?Lexo edhe: Kur një startup bëhet unicorn: Çfarë na mëson historia e William Zeqirit për suksesin, riskun dhe krijimin e vlerës!Një pjesë e rëndësishme e kësaj përgjigjeje gjendet te arsimi profesional. Shkolla “Karl Gega”, që mban emrin e inxhinierit me rrënjë shqiptare që ndërtoi hekurudhën malore Semmering në Europë, dhe shkolla “Beqir Çela” tregojnë se ekziston një bazë mbi të cilën mund të ndërtohet. Ka punishte, ka mësues që mund të trajnohen, ka vullnet. Por vendi duhet të krijojë një industri mobiliteti që t’u japë këtyre të rinjve një treg pune real.Në Zvicër, një praktikant apo një i diplomuar që zgjedh karrierën hekurudhore ka përpara shumë mundësi: operatorë publikë, kompani transporti, kompani inxhinierike, konsulencë, mirëmbajtje dhe planifikim. Ekspertët krijojnë rrjete. Rrjetet lidhin dijen, përvojën dhe pasionin.
Pikërisht kjo është një nga sfidat e Shqipërisë: të ndërtojë jo vetëm hekurudhën, por edhe komunitetin profesional rreth saj.Sepse njerëzit që duan ta ndërtojnë këtë të ardhme ekzistojnë. Shqipëria ka një mundësi të rrallë: të krijojë pothuajse nga e para një sistem modern hekurudhor, ku klienti, pasagjeri dhe punonjësi i kualifikuar vendosen në qendër.
Për Tiranën, idetë për mobilitet të integruar, BRT, biletim të përbashkët, transport aktiv, autoritet transporti dhe hekurudhë të re tregojnë se vizioni po merr formë. Por ajo që i duhet tani këtij procesi është një histori që i lidh të gjitha bashkë: depon me shkollën, stacionin me qytetin, qytetin me pasagjerin dhe investimin me të ardhmen.
Kompleksiteti duhet bërë i kuptueshëm për publikun. Udhëtimi duhet të ndihet si një projekt i përbashkët kombëtar.Kennedy nuk tregoi vetëm Hënën. Ai bëri që qytetarët të ndiheshin pjesë e rrugëtimit. Edhe Shqipëria ka sot ambicien, investimet, vullnetin dhe njerëzit që po punojnë fort për rikthimin e trenave. Tani i duhet narrativa që ta marrë gjithë vendin në bord. Sepse kjo nuk është shkencë raketash. Është, si në hekurudhat zvicerane SBB CFF FFS, punë ekipi, përkushtim dhe shumë përpjekje.
Autori falënderon ekipin e përbërë nga Sidita Dibra, Fation Dragoshi, Erka Çaro dhe Argjentina Grazhdani nga Swisscontact, ekipin e Forma-s me Artan Morinën dhe Roland Ollin, si dhe Eduart Rumanin dhe Philipp Arnold nga Ambasada Zvicerane, për gatishmërinë, organizimin dhe kohën e investuar në ndërtimin e një panorame të plotë për këtë studim të realizuar për SECO Economic Cooperation and Development.Ai shpreh gjithashtu mirënjohje për të gjithë aktorët që hapën dyert dhe ndanë njohuritë e tyre gjatë vizitës, veçanërisht për Edona Bilalin, Hekurudhën Shqiptare, Bashkinë e Tiranës, Shkollën Profesionale “Karl Gega” dhe Shkollën Profesionale “Beqir Çela”, si dhe për shumë të tjerë që kontribuuan në prapaskenë.