Zgjedhjet e 4 tetorit në Bosnje dhe Hercegovinë kanë rihapur mundësinë e krijimit të një koalicioni të ri qeverisës, ku rol të rëndësishëm mund të kenë tri partitë kryesore nacionaliste: Aleanca e Socialdemokratëve të Pavarur (SNSD), Bashkimi Demokratik Kroat (HDZ BiH) dhe Partia e Veprimit Demokratik (SDA). Megjithatë, dallimet e thella mes tyre për orientimin e jashtëm të vendit dhe funksionimin e institucioneve shtetërore ngrenë dyshime për mundësinë e përparimit drejt integrimeve evropiane dhe euroatlantike.
Gjatë dy vjetëve të fundit, zhvillimet politike në vend janë shoqëruar me bllokada të vazhdueshme, të cilat kanë penguar miratimin e reformave të rëndësishme. Përkundër marrjes së statusit të vendit kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian në vitin 2022 dhe hapjes së perspektivës për negociata, Bosnja dhe Hercegovina ende nuk ka përmbushur një pjesë të madhe të kushteve të kërkuara nga Brukseli.
Një nga pengesat kryesore mbetet qëndrimi i SNSD-së, të udhëhequr nga Millorad Dodiku. Kjo parti mban lidhje të afërta me Rusinë dhe kundërshton anëtarësimin e vendit në NATO. Dodiku ka kritikuar gjithashtu udhëheqjen aktuale të Bashkimit Evropian dhe ka refuzuar mbështetjen për një pjesë të politikave të saj ndaj Moskës, veçanërisht për sanksionet e vendosura pas pushtimit rus të Ukrainës.
Në anën tjetër, HDZ-ja e Bosnje dhe Hercegovinës deklarohet në favor të integrimit evropian, ndërsa SDA-ja mban qëndrim kritik ndaj ndikimit rus në rajon dhe mbështet një shtet më funksional. Megjithatë, përvoja e mëparshme e këtyre partive në pushtet tregon se deklaratat politike nuk janë përkthyer gjithmonë në reforma konkrete.
Bashkimi Evropian dhe NATO-ja kanë bërë thirrje për formimin e shpejtë të institucioneve të reja dhe për arritjen e një konsensusi politik. Brukseli kërkon përparim në reformën e drejtësisë, luftën kundër korrupsionit, funksionimin e institucioneve dhe çështjen e pronës shtetërore. Po ashtu, nga autoritetet e Bosnje dhe Hercegovinës pritet përafrim më i plotë me politikën e jashtme dhe të sigurisë së BE-së, përfshirë qëndrimin ndaj Rusisë.
Për shkak të mungesës së reformave, vendi ka humbur mundësinë për të përfituar nga këstet e para të ndihmës financiare evropiane. Komisioni Evropian ka paralajmëruar se autoritetet nuk kanë zbatuar masat reformuese për të cilat ishin zotuar, duke rrezikuar kështu edhe përfitimet e parashikuara nga Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor.
Ndikimi rus pritet të mbetet një nga çështjet më të ndjeshme në negociatat për formimin e qeverisë së re. Sipas analistëve, Moska ka interes që në rajon të ekzistojnë pengesa politike që ngadalësojnë integrimet evropiane dhe euroatlantike. Në këtë kuadër, interesat e Rusisë dhe të Dodikut shpesh përputhen, ndërsa marrëdhëniet e këtij të fundit me presidentin rus, Vladimir Putin, kanë mbetur të afërta.
Njëkohësisht, Dodiku ka kërkuar të përmirësojë raportet me Shtetet e Bashkuara. Heqja e sanksioneve amerikane ndaj tij në fund të vitit të kaluar u paraqit nga udhëheqësi i SNSD-së si shenjë e ndryshimit të qëndrimit të Uashingtonit ndaj tij dhe Republikës Sërpska. Përpjekjet për të forcuar ndikimin në qarqet politike amerikane janë shoqëruar edhe me shpenzime të konsiderueshme për kompani lobuese dhe konsulente.
Analistët nuk presin përparim të shpejtë drejt anëtarësimit në BE, pasi interesat e tri partive të mundshme të koalicionit ndryshojnë në çështjet e kompetencave shtetërore, organizimit të vendit dhe reformave institucionale. Megjithatë, ekziston mundësia që ato të arrijnë marrëveshje për disa reforma minimale, në mënyrë që Bosnja dhe Hercegovina të vazhdojë të përfitojë nga fondet evropiane.
Edhe anëtarësimi në NATO mbetet çështje përçarëse. Ndërsa SDA-ja dhe HDZ-ja mbështesin afrimin me Aleancën, SNSD-ja këmbëngul në neutralitetin ushtarak të Republikës Sërpska. Për këtë arsye, nuk pritet përshpejtim i procesit të anëtarësimit, megjithëse bashkëpunimi me NATO-n dhe mbështetja për sigurinë e vendit pritet të vazhdojnë.
Mandati i kaluar, i përbërë nga SNSD-ja, HDZ-ja dhe koalicioni “Trojka”, dëshmoi se përparimi politik është i mundur, por i pamjaftueshëm për të zhbllokuar reformat thelbësore. Përplasjet rreth Gjykatës Kushtetuese, pronës shtetërore dhe kompetencave të institucioneve qendrore kanë thelluar ndarjet mes përfaqësuesve politikë dhe kanë nxitur tensione të vazhdueshme.
Në këto rrethana, formimi i qeverisë së re nuk garanton një kthesë të rëndësishme politike. Ecuria e Bosnje dhe Hercegovinës do të varet nga gatishmëria e partive për kompromis, por edhe nga zhvillimet ndërkombëtare dhe raportet mes Rusisë, Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara. Për momentin, perspektiva e përparimit të shpejtë drejt integrimeve evropiane dhe euroatlantike mbetet e pasigurt.
