Zgjedhjet në Izrael, Netanyahu kryeson por mbetet pa shumicë! Partitë arabe fitojnë terren, Trump pretendon se mbështetja e tij ndryshoi garën

Zgjedhjet parlamentare të zhvilluara më 27 tetor në Izrael kanë prodhuar një rezultat të ngushtë, duke e lënë vendin përballë një tjetër periudhe pasigurie politike. Kryeministri Benjamin Netanyahu kryeson në projeksionet paraprake, por avantazhi i tij nuk mjafton për të garantuar krijimin e një qeverie të re. Nga ana tjetër, opozita e udhëhequr nga Gadi Eisenkot nuk ka arritur të sigurojë mbështetjen e nevojshme për të marrë drejtimin e vendit.

Sipas të dhënave të publikuara më 28 tetor nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve dhe të raportuara nga mediat ndërkombëtare, kur ishin numëruar rreth 77% e votave, blloku i udhëhequr nga Netanyahu projektohej me 54 mandate, ndërsa kampi opozitar me 47. Partitë arabe, ndërkohë, arrinin në 19 mandate, duke u shndërruar në një prej faktorëve më të rëndësishëm të konfigurimit të ri parlamentar.

Rezultatet janë paraprake dhe mund të ndryshojnë deri në përfundimin e numërimit dhe certifikimin zyrtar të votave. Megjithatë, ato tregojnë se asnjë prej dy kampeve kryesore nuk ka një rrugë të lehtë drejt shumicës parlamentare.

Knesseti, parlamenti izraelit, përbëhet nga 120 deputetë dhe për formimin e një qeverie nevojiten të paktën 61 mandate. Kjo do të thotë se Netanyahu duhet të sigurojë mbështetjen e forcave të tjera politike ose të gjejë një formulë bashkëpunimi që i garanton shumicën, ndërsa opozita duhet të kapërcejë dallimet e brendshme dhe të ndërtojë një alternativë të besueshme qeverisëse.

Sipas raportimeve të Reuters, gara u zhvillua në një klimë të fortë polarizimi politik, ku votuesit u përballën me çështje që lidhen me sigurinë kombëtare, përgjegjësinë për dështimet e 7 tetorit 2023, luftërat e mëvonshme dhe të ardhmen politike të Netanyahut.

Pjesëmarrje rekord, por pa një fitues të padiskutueshëm

Një nga elementet më të rëndësishme të këtyre zgjedhjeve është pjesëmarrja e lartë e qytetarëve. Sipas Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, ajo arriti në 77.7%, niveli më i lartë që nga zgjedhjet e vitit 1999.

Pjesëmarrja e lartë tregon se gara është konsideruar vendimtare nga një pjesë e madhe e elektoratit. Votuesit nuk janë thirrur vetëm të përcaktojnë përbërjen e parlamentit të ri, por edhe drejtimin politik që do të ndjekë Izraeli pas një periudhe të karakterizuar nga lufta, kriza e sigurisë dhe ndarjet e thella brenda shoqërisë.

Rezultati i zgjedhjeve ishte veçanërisht i rëndësishëm për Netanyahun, i cili synon të ruajë pushtetin pas kritikave të forta ndaj qeverisjes së tij. Përgjegjësia politike për dështimet e sigurisë që paraprinë sulmin e Hamasit më 7 tetor 2023, menaxhimi i luftës dhe çështja e pengjeve kanë qenë ndër temat kryesore të debatit publik.

Nga ana tjetër, opozita e ka paraqitur votimin si një mundësi për ndryshim politik dhe për një rishikim të mënyrës se si qeveriset vendi.

Sondazhet në dalje të qendrave të votimit kishin sugjeruar një garë të ngushtë, pa një fitues të qartë. Ndërsa numërimi vijoi, projeksionet fillestare u zhvendosën në favor të bllokut të Netanyahut, duke e bërë më të vështirë mundësinë që opozita të formojë një shumicë të qëndrueshme.

Megjithatë, avantazhi i kryeministrit nuk duhet ngatërruar me sigurimin e mandatit për një qeveri të re. Në sistemin parlamentar izraelit, fitorja e një partie ose e një blloku në projeksionet e mandateve nuk garanton automatikisht kontrollin e parlamentit. Vendimtare është aftësia për të mbledhur mbështetjen e nevojshme të deputetëve.

Netanyahu në avantazh, por negociatat do të përcaktojnë të ardhmeyn e qeverisë

Për Benjamin Netanyahun, rezultatet paraprake përbëjnë një zhvillim më pozitiv nga sa kishin sugjeruar disa prej sondazheve në dalje të votimit. Blloku i tij ka arritur të marrë epërsinë në numrin e mandateve të projektuara, duke ruajtur mundësinë për të udhëhequr negociatat për krijimin e qeverisë së ardhshme.

Kryeministri ka kërkuar formimin e një qeverie të fortë të krahut të djathtë, duke u mbështetur te aleatët e tij tradicionalë dhe te partitë fetare e nacionaliste.

Por edhe nëse shpërndarja e mandateve mbetet e pandryshuar, bllokut të tij do t’i duhen mbështetje shtesë për të arritur pragun prej 61 deputetësh. Kjo e bën procesin e negociatave një fazë po aq të rëndësishme sa vetë votimi.

Partitë që përbëjnë kampin e djathtë kanë qëndrime të ndryshme për disa prej çështjeve më të ndjeshme të politikës izraelite, përfshirë sigurinë, marrëdhëniet me palestinezët, politikat fetare dhe mënyrën e administrimit të konfliktit në rajon.

Për rrjedhojë, formimi i një koalicioni nuk do të varet vetëm nga numri i mandateve, por edhe nga aftësia e Netanyahut për të ruajtur unitetin mes aleatëve dhe për të negociuar një program të përbashkët qeverisës.

Një tjetër faktor është qëndrimi i tij ndaj partive arabe. Netanyahu dhe aleatët e tij kanë përjashtuar bashkëpunimin me to, duke kufizuar kështu një prej rrugëve të mundshme për krijimin e një shumice më të gjerë.

Sipas Reuters, mungesa e një shumice të qartë mund ta lërë kryeministrin në detyrë në një rol kujdestar gjatë negociatave, derisa të krijohet një qeveri e re ose të bëhet e qartë se nuk ekziston një formulë e qëndrueshme parlamentare.

Eisenkot kërkon largimin e Netanyahut: “Një udhëheqës i denjë do të kishte dhënë dorëheqjen”

Në kampin opozitar, Gadi Eisenkot e ka interpretuar rezultatin si një sinjal se Izraeli ka nevojë për ndryshim në drejtimin politik. Ai i ka kërkuar Netanyahut të largohet, duke vënë në pikëpyetje legjitimitetin politik të vazhdimit të qeverisjes së tij.

“Një udhëheqës i denjë do të kishte dhënë dorëheqjen”, citohet të ketë deklaruar Eisenkot, sipas raportimit të publikuar nga Shqiptarja.com.

Eisenkot, ish-shef i Shtabit të Përgjithshëm të ushtrisë izraelite, ka ndërtuar një pjesë të profilit të tij politik mbi përvojën ushtarake dhe premtimin për një drejtim të ndryshëm të vendit. Ai është përpjekur ta paraqesë veten si alternativë ndaj qeverisë aktuale, në një kohë kur çështjet e sigurisë dhe përgjegjësisë politike janë në qendër të debatit publik.

Megjithatë, sfida e opozitës është më e ndërlikuar sesa thjesht të kundërshtojë kryeministrin. Për të marrë pushtetin, ajo duhet të ndërtojë një shumicë parlamentare mes partive që nuk ndajnë domosdoshmërisht të njëjtin program për çështjet e sigurisë, ekonomisë, fesë dhe marrëdhënieve me palestinezët.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për shkak të qëndrimeve të ndryshme ndaj partive arabe. Ndërsa disa forca opozitare mund të shqyrtojnë mbështetjen e tyre, të tjera kanë shprehur rezerva për përfshirjen e partive arabe në një qeveri.

Në këtë mënyrë, edhe një rezultat që dobëson pozitat e Netanyahut nuk e bën automatikisht të mundur ardhjen në pushtet të opozitës. Për të arritur këtë objektiv, Eisenkotit do t’i duhet të bindë partnerët e mundshëm se mund të krijojë një qeveri funksionale dhe të qëndrueshme.

Partitë arabe shënojnë rritje, 19 mandate mund të ndikojnë në negociatat politike

Surpriza e zgjedhjeve është rezultati i partive arabe, të cilat, sipas projeksioneve paraprake të raportuara nga mediat izraelite dhe ndërkombëtare, arrijnë në 19 mandate.

Përfaqësimi i tyre në Knesset mund të ketë rëndësi të veçantë në një parlament të ndarë mes dy kampeve që nuk kanë siguruar shumicën. Nëse opozita arrin të bashkojë partitë e saj dhe të sigurojë mbështetjen e deputetëve arabë, ajo mund të krijojë një alternativë ndaj qeverisë së Netanyahut. Megjithatë, kjo mundësi varet nga negociatat dhe nga qëndrimet e secilës parti.

Sipas raportimit të Ahram Online, në projeksionin e publikuar më 28 tetor, Lista e Përbashkët arabe parashikohej të merrte 13 mandate, ndërsa Lista e Bashkuar Arabe, e njohur si Ra’am, gjashtë mandate. Këto shifra janë pjesë e rezultateve paraprake dhe mund të ndryshojnë gjatë numërimit.

Rritja e përfaqësimit politik arab vjen në një kontekst ku pjesëmarrja e votuesve arabë ka qenë një nga elementet e vëzhguara nga afër gjatë fushatës. Sipas raportimeve të mediave izraelite, pjesëmarrja e kësaj pjese të elektoratit ka qenë e lartë, duke ndikuar në peshën e partive që e përfaqësojnë.

Për këto parti, rezultati mund të përkthehet në ndikim më të madh në debatet parlamentare dhe në negociatat për krijimin e qeverisë. Megjithatë, përfaqësimi i tyre nuk duhet interpretuar si një qëndrim i vetëm politik. Partitë arabe kanë organizime, prioritete dhe strategji të ndryshme për mënyrën se si duhet të ndikojnë në politikën izraelite.

Një prej pyetjeve kryesore është nëse ato do të kërkojnë të marrin pjesë drejtpërdrejt në një koalicion qeverisës, nëse do të mbështesin një qeveri nga jashtë ose nëse do të zgjedhin të mbeten në opozitë.

Këto alternativa kanë pasoja të ndryshme politike. Pjesëmarrja në qeveri do t’u jepte mundësi të negocionin drejtpërdrejt për politikat publike, ndërsa mbështetja nga jashtë mund të lejonte një marrëveshje më të kufizuar, pa marrë përgjegjësi të drejtpërdrejtë qeverisëse.

Megjithatë, pengesat janë të konsiderueshme. Netanyahu ka përjashtuar bashkëpunimin me partitë arabe, ndërsa brenda kampit opozitar ka dallime për mënyrën e bashkëpunimit me to.

Për këtë arsye, 19 mandatet e projektuara mund të përbëjnë një faktor vendimtar në negociata, por nuk garantojnë se partitë arabe do të përcaktojnë përfundimisht se kush do të qeverisë Izraelin.

Yousef Jabareen: Kush dëshiron ndryshim duhet të bisedojë me ne

Kreu i Listës së Përbashkët, Yousef Jabareen, sipas deklaratave të publikuara nga Shqiptarja.com, ka bërë thirrje që forcat politike që kërkojnë një alternativë ndaj qeverisë së Netanyahut të zhvillojnë bisedime me përfaqësuesit e partive arabe.

Ai e ka paraqitur bashkëpunimin si një mundësi për të hapur rrugën drejt ndryshimit politik dhe për të ndërtuar një alternativë ndaj qeverisë aktuale.

Në deklaratën e cituar nga media shqiptare, Jabareen është shprehur se kushdo që kërkon të ofrojë një alternativë ndaj qeverisë së Netanyahut duhet të flasë me Listën e Përbashkët.

Mesazhi i tij vjen në një moment kur aritmetika parlamentare i jep përfaqësimit arab një peshë më të madhe se ajo që mund të kishte në një parlament me shumicë të qartë të njërës palë.

Megjithatë, mbetet për t’u parë nëse kjo thirrje do të përkthehet në bisedime konkrete dhe nëse partitë e tjera do të pranojnë një formulë bashkëpunimi.

Për opozitën, bashkëpunimi me partitë arabe mund të jetë një rrugë për të siguruar shumicën, por mund të krijojë gjithashtu tensione me forcat e djathta dhe me grupet elektorale që kundërshtojnë një marrëveshje të tillë.

Për partitë arabe, nga ana tjetër, sfida është të vendosin nëse përfshirja në një marrëveshje parlamentare do të prodhonte ndikim konkret në politikat publike dhe në çështjet që lidhen me qytetarët arabë të Izraelit.

Në këtë fazë, nuk ka ende një marrëveshje të konfirmuar që do të siguronte krijimin e një qeverie të re.

Trump e paraqet rezultatin si sukses për Netanyahun

Zhvillimet në Izrael kanë tërhequr edhe vëmendjen e presidentit amerikan Donald Trump, i cili ka shprehur mbështetjen e tij për Netanyahun dhe e ka interpretuar ecurinë e zgjedhjeve si një rezultat pozitiv për kryeministrin izraelit.

Në një postim të shpërndarë nga Trump në rrjetet sociale, Irving C. Schwartz argumentonte se mbështetja e presidentit amerikan kishte ndikuar në ndryshimin e dinamikës së garës, duke e kthyer atë nga një humbje e mundshme e Netanyahut në një rezultat të ngushtë ose në një fitore.

Sipas këtij interpretimi, ndërhyrja politike e Trumpit gjatë fushatës kishte ndihmuar kryeministrin të përmirësonte pozitat e tij.

Megjithatë, ky është një vlerësim politik dhe jo një përfundim i provuar nga rezultatet zgjedhore. Për të përcaktuar ndikimin real të mbështetjes amerikane do të nevojitej një analizë më e gjerë e sjelljes së votuesve, sondazheve dhe zhvillimeve gjatë fushatës.

Marrëdhëniet mes Trumpit dhe Netanyahut kanë një rëndësi të veçantë për shkak të rolit të Shteteve të Bashkuara në sigurinë e Izraelit dhe në zhvillimet diplomatike të Lindjes së Mesme.

Mbështetja amerikane mund të ketë rëndësi për imazhin ndërkombëtar të qeverisë izraelite, por nuk e zëvendëson nevojën për të siguruar shumicën në Knesset.

Në fund, vendimi për përbërjen e qeverisë së ardhshme do të varet nga votat e numëruara, marrëveshjet mes partive dhe aftësia e liderëve politikë për të siguruar mbështetjen e deputetëve.

Çfarë ndodh tani? Roli i presidentit dhe afatet për formimin e qeverisë

Pas përfundimit të numërimit dhe shpalljes së rezultateve zyrtare, procesi i formimit të qeverisë do të kalojë në fazën e konsultimeve politike.

Sipas procedurës izraelite, presidenti Isaac Herzog konsultohet me përfaqësuesit e partive të zgjedhura dhe i ngarkon mandatin për formimin e qeverisë kandidatit që, sipas vlerësimit të tij, ka shanset më të mira për të siguruar mbështetjen e Knessetit.

Kandidati i mandatuar ka fillimisht 28 ditë për të formuar një koalicion, me mundësi zgjatjeje edhe për 14 ditë. Nëse dështon, procedura parashikon mundësi të tjera për të provuar krijimin e qeverisë.

Ky proces mund të bëhet i ndërlikuar kur asnjë kamp nuk ka shumicën e qartë dhe kur partitë refuzojnë të bashkëpunojnë me njëra-tjetrën.

Në rastin aktual, Netanyahu mund të përpiqet të zgjerojë bllokun e tij përmes marrëveshjeve me partitë e djathta dhe fetare. Opozita, nga ana tjetër, duhet të përcaktojë nëse mund të krijojë një shumicë përmes një marrëveshjeje mes forcave të qendrës, së majtës dhe partive të tjera që kundërshtojnë kryeministrin.

Një alternativë mund të jetë mbështetja e një qeverie nga jashtë koalicionit, pa pjesëmarrjen e drejtpërdrejtë të të gjitha partive që e mbështesin atë. Por edhe kjo formulë do të kërkonte marrëveshje të qarta dhe garanci për votimet parlamentare.

Nëse asnjë kandidat nuk arrin të formojë një qeveri, Izraeli mund të përballet me një periudhë të gjatë bllokimi politik dhe, në skenarin më të vështirë, me zgjedhje të reja.

Ndërkohë, qeveria në detyrë mund të vazhdojë të ushtrojë funksionet e saj deri në krijimin e një kabineti të ri.

Siguria, lufta dhe ekonomia, çështjet që do të përcaktojnë qeverisjen e ardhshme

Përtej numrave dhe negociatave parlamentare, zgjedhjet reflektojnë edhe debatet e thella që shoqërojnë shoqërinë izraelite.

Siguria kombëtare mbetet një nga çështjet kryesore. Sulmi i Hamasit më 7 tetor 2023 dhe lufta që pasoi kanë ngritur pyetje të rëndësishme për përgjegjësinë e institucioneve, gatishmërinë e ushtrisë dhe mënyrën se si qeveria ka menaxhuar krizën.

Për Netanyahun, ruajtja e pushtetit do të nënkuptonte vazhdimin e një linje politike që thekson sigurinë dhe përdorimin e forcës ushtarake kundër kërcënimeve ndaj Izraelit. Për opozitën, zgjedhjet kanë qenë një mundësi për të kërkuar përgjegjësi politike dhe një ndryshim në drejtimin e vendit.

Ekonomia është një tjetër çështje e rëndësishme. Konfliktet e zgjatura kanë ndikime në shpenzimet publike, tregun e punës, bizneset dhe jetën e përditshme të qytetarëve. Qeveria e ardhshme do të përballet me nevojën për të financuar sigurinë, për të mbështetur zonat e prekura nga lufta dhe për të menaxhuar kërkesat e ndryshme të grupeve sociale.

Një tjetër sfidë është ruajtja e kohezionit të brendshëm. Debatet për sistemin politik, marrëdhëniet mes institucioneve dhe shoqërisë, si dhe përfaqësimin e qytetarëve arabë kanë qenë pjesë e një polarizimi që ka ndikuar në politikën izraelite prej vitesh.

Për këtë arsye, qeveria e ardhshme nuk do të përballet vetëm me detyrën për të siguruar një shumicë parlamentare. Ajo do të duhet të përpiqet të menaxhojë kriza të shumta njëkohësisht, në një mjedis ku dallimet politike mbeten të thella.

Përfundim: Netanyahu kryeson, por beteja për pushtetin nuk ka përfunduar

Rezultatet paraprake të zgjedhjeve të 27 tetorit e vendosin Benjamin Netanyahun në një pozicion më të favorshëm sesa opozita në numrin e mandateve të projektuara, por nuk i japin atij një shumicë të garantuar parlamentare.

Gadi Eisenkot vazhdon të kërkojë ndryshim politik, por për të marrë pushtetin duhet të ndërtojë një koalicion që bashkon forca me qëndrime të ndryshme. Në këtë skenar, partitë arabe mund të luajnë një rol të rëndësishëm, megjithëse pengesat politike e bëjnë të pasigurt çdo marrëveshje të mundshme.

Pjesëmarrja e lartë tregon rëndësinë që qytetarët i kanë kushtuar kësaj gare, ndërsa rezultati i ngushtë pasqyron ndarjet e thella politike në vend.

Në ditët në vijim, përfundimi i numërimit, shpërndarja përfundimtare e mandateve dhe negociatat mes partive do të përcaktojnë nëse Netanyahu do të arrijë të formojë një qeveri të re apo nëse opozita do të gjejë një rrugë për të marrë drejtimin e vendit.

Për momentin, avantazhi është në anën e Netanyahut, por rezultati përfundimtar politik do të varet nga aftësia e tij dhe e kundërshtarëve për të siguruar shumicën e nevojshme në parlament.

Burimet: Reuters; Associated Press (AP); Ahram Online; The Times of Israel; Komisioni Qendror i Zgjedhjeve të Izraelit; Shqiptarja.com.