Arabia Saudite shpenzon çdo vit dhjetëra miliarda dollarë për mbrojtjen, por po has vështirësi në mbrojtjen e objekteve kryesore, si aeroportet, rafineritë dhe tubacionet e naftës, nga raketat dhe dronët e lëshuar nga militantët Huthi nga Jemeni.
Pavarësisht se ka blerë sisteme armatimi të teknologjisë më të fundit nga Shtetet e Bashkuara dhe Evropa dhe zotëron disa shtresa të mbrojtjes ajrore, mbretëria është përballur me sulme vdekjeprurëse në aeroportin kryesor që i shërben kryeqytetit, Riadit, gjatë javës së fundit.
Sipas Institutit Ndërkombëtar të Kërkimeve për Paqen në Stokholm, Arabia Saudite shpenzoi 83 miliardë dollarë për mbrojtjen vitin e kaluar, duke u renditur ndër dhjetë vendet që shpenzojnë më shumë për ushtrinë në botë. Ajo ka blerë avionë luftarakë amerikanë, si dhe sistemet e mbrojtjes ajrore Patriot dhe THAAD, krahas një sërë armësh të avancuara nga Franca dhe Mbretëria e Bashkuar.
Megjithatë, Arabia Saudite ka një territor të madh për të mbrojtur: një vend me sipërfaqe sa afërsisht një e pesta e asaj të Shteteve të Bashkuara, me kërcënime që vijnë nga tri drejtime.
Nga lindja, Irani lëshoi rreth 1.000 raketa dhe dronë drejt objektivave saudite gjatë fazës më intensive të konfliktit të këtij viti. Nga veriu, milicitë e mbështetura nga Irani në Irak kanë dërguar dronë për të sulmuar tubacionin jetik të naftës Lindje–Perëndim të Arabisë Saudite. Ndërsa nga jugu, rebelët Huthi, të mbështetur nga Irani, lëshojnë raketa drejt mbretërisë nga strehimet dhe platformat e lëvizshme të lëshimit në malet e Jemenit.
Pamjet satelitore tregojnë dëme në tubacionin e naftës Lindje–Perëndim të Arabisë Saudite pas një sulmi me dron më 22 shtator.
Mbrojtja e Arabisë Saudite nënkupton mbrojtjen e një rrjeti të gjerë objektivash, jo vetëm të Riadit apo të një rafinerie të vetme. Sistemet mbrojtëse duhet të zbulojnë kërcënimet që po afrohen, të vendosin se cilat duhet të kapin dhe të paralajmërojnë civilët, e gjithë kjo brenda pak çastesh, sipas Vision2030.ai, një faqe interneti e pavarur që analizon transformimin ekonomik të mbretërisë.
Arabia Saudite po arrin të kapë shumë prej raketave dhe dronëve të lëshuar nga Huthët, por disa prej tyre depërtojnë nëpër mbrojtje. Ministria e Mbrojtjes duhet të marrë vendime të vështira për shpërndarjen e sistemeve ekzistuese, pasi ka shumë objekte të cenueshme nga sulmet, sipas një burimi saudit.
Aftësitë e Huthëve
Huthët kanë mësuar të kombinojnë raketat balistike dhe ato të lundrimit me dronë me rreze të gjatë veprimi, me synimin për të mbingarkuar mbrojtjen ajrore saudite. Kjo qasje i ngjan strategjisë së Rusisë: Moska ka përdorur shpesh një numër të madh dronësh, së bashku me raketa lundrimi dhe raketa balistike, në sulmet masive kundër Ukrainës.
Raketat e lundrimit fluturojnë në lartësi më të ulëta, duke e bërë më të vështirë zbulimin dhe gjurmimin e tyre. Huthët kanë futur gjithashtu një gjeneratë të re raketash balistike, për të cilat pretendojnë se mund të ndryshojnë trajektoren gjatë fluturimit.
Asnjë sistem i vetëm i mbrojtjes ajrore nuk mund të garantojë kapjen e çdo kërcënimi që vjen drejt tij.
Por Huthët nuk i kanë zhvilluar këto aftësi të vetëm.
Tetë vjet më parë, ekspertët e Kombeve të Bashkuara identifikuan mbetje raketash, pajisje ushtarake dhe mjete ajrore pa pilot me origjinë iraniane, të cilat ishin futur në Jemen pavarësisht embargos ndërkombëtare të armëve.
Dy vjet më parë, i njëjti panel ekspertësh deklaroi se shkalla, natyra dhe përmasat e transferimit të materialeve dhe teknologjisë së ndryshme ushtarake te Huthët nga burime të jashtme, përfshirë mbështetjen financiare dhe trajnimin e luftëtarëve, ishin të paprecedenta.
Ekspertët vërejnë se raketat më të fundit të Huthëve, si Hatem-2 dhe Palestine-2, kanë ngjashmëri të mëdha në projektim me armët iraniane. Ato janë të shpejta dhe të sakta.
Vitin e kaluar, një raketë e Huthëve arriti t’i shmangej sistemit të njohur të mbrojtjes ajrore të Izraelit dhe goditi një zonë pranë aeroportit Ben Gurion. Analisti Amir Bar Shalom i tha CNN-it në atë kohë: “Ato ishin shumë të sakta dhe të arrish një saktësi të tillë kur lëshon një raketë nga 2.000 kilometra larg është mbresëlënëse.”
Huthët kanë modifikuar gjithashtu armë iraniane të mbrojtjes ajrore për të goditur avionët dhe raketat e lundrimit, sipas gjeneral brigade Majed al-Nazili, zëdhënës i forcave qeveritare jemenase.
“Këto raketa lëvizin për një periudhë deri në 25 minuta për çdo raketë dhe funksionojnë duke përdorur një sistem gjurmimi termik”, tha ai muajin e kaluar.
A do ta dëgjojnë Teheranin?
Huthët kanë qenë prej kohësh pjesë e të ashtuquajturit “Boshti i Rezistencës” të Iranit. Ndërsa grupe të tjera aleate, si Hezbollahu, Hamasi dhe milicitë në Irak, janë dobësuar ndjeshëm, Huthët kanë vazhduar të forcohen.
Ata ruajnë marrëdhënie të ngushta me Teheranin dhe dërguan një delegacion në ceremoninë mortore të ish-udhëheqësit suprem Ali Khamenei. Megjithatë, ata ndjekin edhe agjendën e tyre.
Shtatë vjet konflikt me Arabinë Saudite, nga viti 2015 deri në vitin 2022, shkaktuan vuajtje të mëdha në zonat e Jemenit të kontrolluara nga Huthët. Ndërkohë, embargoja ekonomike dhe e transportit ka vazhduar edhe pas përfundimit të luftimeve të drejtpërdrejta.
Në fund, kjo situatë i çoi Huthët që në korrik të deklaronin se do të sulmonin anijet saudite në Detin e Kuq. Fushata e sulmeve me raketa filloi pak më vonë, fillimisht duke shënjestruar një rafineri të kompanisë Aramco në bregdetin e Detit të Kuq dhe bazat ajrore saudite.
Huthët kërkojnë përfundimin e sulmeve ajrore saudite në mbështetje të forcave qeveritare në Jemen, si dhe miliarda dollarë dëmshpërblim nga Arabia Saudite.
Pavarësisht nëse vepron me mirëbesim apo jo, Irani ka ofruar të ndërmjetësojë mes Riadit dhe Huthëve. Të hënën, ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, deklaroi se Teherani ishte gati të ofronte “çdo ndihmë të nevojshme për të lehtësuar nisjen e bisedimeve mes Arabisë Saudite dhe Jemenit”, duke iu referuar Huthëve.
Mohammed al-Bukhaiti, anëtar i byrosë politike të Huthëve, pretendoi të hënën se Riadi e kishte pranuar ndërmjetësimin, por grupi kishte refuzuar propozimet për armëpushim prej dy javësh dhe një muaji.
“Beteja këtë herë nuk është si ato të mëparshmet; fusha e betejës nuk është më e njëjta”, tha al-Bukhaiti. “Çdo ditë që kalon në këtë betejë do ta zgjerojë përmasën e saj dhe do t’i thellojë humbjet. Marrëveshja që është e mundur sot mund të bëhet e vështirë ose e pamundur nesër.”
Mbretëria përballet me zgjedhje të vështira
Arabia Saudite është përpjekur të ruajë imazhin e një vendi ku gjithçka vazhdon normalisht, edhe pse konflikti me Huthët është përshkallëzuar. Javën e kaluar, autoriteti i mbrojtjes civile ndaloi dërgimin e njoftimeve publike në telefonat celularë për raketat dhe dronët që po afroheshin, përpara një serie sulmesh vdekjeprurëse në aeroportin e Riadit.
Sipas disa banorëve të Riadit që folën me CNN-in, njoftimet janë rikthyer që atëherë. Autoritetet saudite deklaruan se të hënën ishin kapur tri raketa balistike.
Një banor i huaj i Riadit i tha CNN-it se fëmijët e tij po ndiqnin mësimet nga shtëpia gjatë asaj jave. Banori shprehu zemërim të shtunën për mungesën e njoftimeve automatike për raketat që po afroheshin në ditët e mëparshme, por tha se deri të hënën njoftimet në telefon funksiononin siç duhej. Ai shprehu gjithashtu pakënaqësi për heshtjen e autoriteteve saudite gjatë fundjavës lidhur me sulmet në aeroportin e Riadit.
CNN-i i ka kërkuar autoriteteve saudite të komentojnë mungesën e njoftimeve.
Në vazhdim, mbretëria do të përballet me vendime të vështira. Arritja e një marrëveshjeje me Huthët, pas vrasjes së më shumë se një duzinë civilësh në sulmet ndaj aeroportit, do të ishte e vështirë për t’u pranuar politikisht.
Përshkallëzimi i konfliktit përmes sulmeve ajrore edhe më intensive do të sillte rrezikun e sulmeve të tjera me raketa, duke dëmtuar synimin e princit të kurorës, Mohammed bin Salman, për ta kthyer Arabinë Saudite në një destinacion të nivelit botëror për investime, teknologji dhe turizëm.
Rreziqet shtrihen përtej industrisë së naftës. Qendrat e të dhënave, impiantet e shkripëzimit të ujit dhe aeroportet janë thelbësore për ambiciet teknologjike të mbretërisë, furnizimin me ujë dhe ekonominë turistike. Një nga ngjarjet kryesore të investimeve të princit të kurorës, e planifikuar të mbahet në Riad më vonë gjatë këtij muaji, do të jetë një provë e rëndësishme për përpjekjet e tij për të tërhequr investitorë ndërkombëtarë.
Megjithatë, këtë javë, kompani të mëdha shmangën pjesëmarrjen në Kongresin Botëror të Naftës në Riad.
Mposhtja e rebelëve Huthi përmes një ofensive tokësore të forcave qeveritare jemenase duket shumë pak e mundshme. Huthët janë të rrënjosur fort në territoret që kontrollojnë, kanë përvojë të gjatë luftarake dhe e njohin mirë terrenin malor. Gjatë muajit të fundit, ata u kanë shkaktuar humbje të mëdha forcave qeveritare.
Vitin e kaluar, Shtetet e Bashkuara shpenzuan më shumë se një miliard dollarë për një fushatë shtatëjavore sulmesh ajrore kundër Huthëve. Në fund, Huthët ranë dakord të mos sulmonin më anijet amerikane në Detin e Kuq, por vazhduan të ruanin kontrollin e tyre në terren. Ndërkohë, ata rrëzuan disa dronë amerikanë Reaper, të cilët konsiderohen ndër mjetet ajrore pa pilot më të avancuara.
As sulmet amerikane dhe as ato izraelite nuk arritën të eliminonin udhëheqjen e Huthëve, edhe pse u vranë komandantë dhe ekspertë teknikë.
Përkundrazi, Huthët duket se kanë marrë iniciativën. Ata mund të kenë deri në 350.000 burra nën armë dhe tashmë e kanë rrethuar qytetin Taiz, të kontrolluar nga qeveria, qyteti i tretë më i madh i Jemenit dhe një nyje jetike logjistike, sipas Institutit për Studimin e Luftës, i cili e bëri këtë vlerësim të hënën.
Arabia Saudite kërkon mbështetje
Arabia Saudite po përpiqet të mobilizojë një koalicion ndërkombëtar kundër Huthëve. Aleatët rajonalë kanë ofruar ndihmë në formën e sistemeve mbrojtëse. Pakistani ka dërguar mijëra trupa për të ndihmuar në mbrojtjen e mbretërisë. Egjipti ka ofruar çdo lloj mbështetjeje që mund t’i kërkohet.
Arabia Saudite mund të sigurojë gjithashtu më shumë sisteme të mbrojtjes ajrore nga Evropa dhe Shtetet e Bashkuara, pasi rezervat e pajisjeve të dorëzuara në fillim të konfliktit me Iranin janë pakësuar.
Por edhe vetë Shtetet e Bashkuara po përballen me mungesa të këtyre sistemeve. Një raport i inspektorit të përgjithshëm të Departamentit amerikan të Mbrojtjes deklaroi se fushata kundër Iranit kishte “shkaktuar mungesa strategjike në rezervat ushtarake dhe kishte nxjerrë në pah pengesa industriale në furnizimin e municioneve”.
Ndërsa kanë mbetur vetëm tri javë deri në zgjedhjet e mesmandatit, presidenti amerikan Donald Trump është i kujdesshëm ndaj përfshirjes në një tjetër konflikt në Lindjen e Mesme. Ai nuk ka dhënë një përgjigje të qartë nëse Shtetet e Bashkuara do të ndërmarrin drejtpërdrejt sulme kundër Huthëve, por as nuk e ka përjashtuar këtë mundësi.
“Ngurrimi i Shteteve të Bashkuara për t’u përfshirë përforcon perceptimin se Amerika e ka braktisur një partner pikërisht në momentin kur ai ka më shumë nevojë”, tha Michael Ratney nga Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare në Uashington.
Ratney, ish-ambasador amerikan në Riad, i bëri këto komente përpara sulmeve ndaj aeroportit. Ai shtoi: “Mbretëria është nën sulm dhe, nga pikëpamja politike, duhet të kundërpërgjigjet. Por, në fund, duhet të presim një rikthim te diplomacia, një diplomaci e papërsosur dhe e pakënaqshme, por që gjithsesi mund ta ulë tensionin e konfliktit.”
Kjo mund t’i lërë Huthët në pushtet në zonat që kontrollojnë dhe madje në një pozitë më të fortë brenda Jemenit.
