Një gjykatë në Korenë e Jugut vendosi të mërkurën se shpallja e dështuar e gjendjes së jashtëzakonshme ushtarake nga presidenti i atëhershëm Yoon Suk Yeol përbënte një akt rebelimi, ndërsa dënoi kryeministrin e tij me 23 vjet burg për përfshirjen e tij në këtë çështje.
Ish-kryeministri Han Duck-soo u bë zyrtari i parë i administratës Yoon që u shpall fajtor për akuza rebelimi në lidhje me vendosjen e gjendjes së jashtëzakonshme në dhjetor të vitit 2024. Vendimi pritet të hapë rrugën për verdikte të tjera ndaj Yoon dhe bashkëpunëtorëve të tij, të cilët gjithashtu përballen me akuza për rebelim.
Han, i emëruar nga Yoon, shërbeu si një nga tre udhëheqësit e përkohshëm gjatë krizës së gjendjes së jashtëzakonshme, e cila çoi në shkarkimin e Yoon dhe më pas në largimin e tij nga detyra.
Rebelimi është një nga akuzat më të rënda penale në Korenë e Jugut. Prokurori i pavarur ka kërkuar së fundmi dënimin me vdekje për Yoon, i cili akuzohet si organizatori kryesor i rebelimit. Gjykata Qendrore e Distriktit të Seulit pritet të shpallë vendimin për akuzat ndaj Yoon më 19 shkurt.
Në një vendim të transmetuar drejtpërdrejt, gjykata e Seulit konstatoi se dekreti i Yoon për gjendjen e jashtëzakonshme përbënte rebelim, duke e cilësuar dërgimin e trupave dhe policisë në Asamblenë Kombëtare dhe në zyrat zgjedhore si “trazirë” ose “grusht shteti ndaj vetvetes”, me qëllim minimin e rendit kushtetues dhe mjaft serioz për të cenuar stabilitetin e Koresë së Jugut.
Gjykata e dënoi Hanin për rolin e tij kyç në rebelim, duke u përpjekur t’i jepte legjitimitet procedural dekretit të gjendjes së jashtëzakonshme përmes miratimit të tij në një mbledhje të Këshillit të Ministrave. Gjithashtu, Han u shpall fajtor për falsifikimin e shpalljes së gjendjes së jashtëzakonshme, shkatërrimin e saj dhe dhënien e dëshmisë së rreme nën betim.
Han, 76 vjeç, i cili mund ta apelojë vendimin, ka këmbëngulur se i kishte thënë Yoon se ishte kundër planit të tij për gjendjen e jashtëzakonshme. Ai ka mohuar shumicën e akuzave të tjera.
Gjykata tha se Han neglizhoi përgjegjësitë e tij si kryeministër — posti i dytë më i lartë në Korenë e Jugut — për të mbrojtur kushtetutën, duke zgjedhur në vend të kësaj të merrte pjesë në rebelimin e Yoon me bindjen se ai mund të kishte sukses.
“Për shkak të veprimeve të të pandehurit, Republika e Koresë mund të ishte kthyer në një të kaluar të errët, ku të drejtat themelore të qytetarëve dhe rendi liberal demokratik ishin shkelur, duke u zhytur për një kohë të gjatë në batakun e diktaturave,” tha gjyqtari Lee Jin-gwan.
President në detyrë gjatë krizës
Dënimi i gjatë i Hanit erdhi si befasi, pasi prokurori i pavarur kishte kërkuar më herët një dënim me 15 vjet burg.
Ai është një burokrat karriere, i cili shërbeu dy herë si kryeministër gjatë 40 viteve të shërbimit publik — fillimisht nën presidentin liberal Roh Moo-hyun nga viti 2007 deri në 2008 dhe më pas nën Yoon.
Han u bë president në detyrë pasi Yoon u shkarkua nga Asambleja Kombëtare e kontrolluar nga opozita në fund të dhjetorit 2024. Por ai u shkarkua shpejt edhe vetë, pas përplasjeve me ligjvënësit e opozitës për refuzimin e tij për të plotësuar vendet vakante në Gjykatën Kushtetuese, e cila po shqyrtonte nëse Yoon do të largohej zyrtarisht nga detyra. Vëzhguesit thanë në atë kohë se rikthimi i një trupi të plotë gjyqtarësh mund të rriste gjasat për rrëzimin e Yoon.
Më vonë, Gjykata Kushtetuese e riktheu Hanin si president në detyrë. Por pasi gjykata e shkarkoi zyrtarisht Yoon nga posti i presidentit në fillim të prillit, Han dha dorëheqjen për të kandiduar në zgjedhjet e parakohshme presidenciale të mbajtura në qershor. Ai u tërhoq më pas nga gara pasi nuk arriti të fitonte nominimin e partisë kryesore konservatore.
Zgjedhjet u fituan nga Lee Jae Myung, ish-udhëheqës i partisë kryesore liberale opozitare, Partia Demokratike.
Zbatim jetëshkurtër i gjendjes së jashtëzakonshme
Yoon, i cili ka qenë tashmë në burg për muaj të tërë, përballet me tetë procese penale, përfshirë çështjen e rebelimit lidhur me dekretin e gjendjes së jashtëzakonshme dhe akuza të tjera. Të premten e kaluar, ai u dënua me pesë vjet burg nga gjykata e Seulit për kundërshtimin e përpjekjeve për arrestimin e tij, falsifikimin e shpalljes së gjendjes së jashtëzakonshme dhe mohimin e të drejtës së disa anëtarëve të kabinetit për të diskutuar dekretin.
Yoon, një konservator, ka mohuar vazhdimisht akuzat për rebelim, duke thënë se synonte vetëm të fitonte mbështetje publike në luftën e tij kundër Partisë Demokratike, e cila, sipas tij, bllokonte axhendën e tij. Duke folur në një seancë gjyqësore javën e kaluar, Yoon i quajti hetimet ndaj tij “të shfrenuara”, duke argumentuar se përfshinin “manipulim” dhe “shtrembërim”.
Në shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme, Yoon e quajti asamblenë e kontrolluar nga opozita “një strofull kriminelësh” dhe u zotua të eliminonte “ndjekësit e paturpshëm të Koresë së Veriut dhe forcat antishtetërore”.
Megjithatë, shumë nga trupat dhe oficerët e policisë që ai dërgoi në asamble nuk ushtruan kontroll agresiv, ndërsa mijëra njerëz u mblodhën për të protestuar kundër dekretit. Një numër i mjaftueshëm ligjvënësish arritën të hynin në sallën e asamblesë dhe votuan kundër dekretit të Yoon.
Nuk pati dhunë të madhe, por zbatimi jetëshkurtër i gjendjes së jashtëzakonshme nga Yoon rikujtoi diktaturat e së kaluarës, të cilat koreanojugorët nuk i kishin përjetuar që nga vitet 1980. Turbulencat politike dhe vakumi i pushtetit që pasuan dëmtuan imazhin ndërkombëtar të vendit dhe tronditën diplomacinë dhe tregjet financiare.
Përveç Hanit, ministrat e mbrojtjes, sigurisë dhe drejtësisë së Yoon, drejtues të shërbimeve sekrete dhe policisë, si dhe disa nga komandantët e tij më të lartë ushtarakë, janë paditur për rebelim dhe akuza të tjera lidhur me vendosjen e gjendjes së jashtëzakonshme.
