Njerëzit shpesh shohin fytyra në objekte të përditshme, si një çantë, një copë statike televizori, apo madje edhe në bukën e pjekur. Ky fenomen ka një emër shkencor: pareidolia e fytyrës. Fjala “pareidolia” vjen nga greqishtja dhe do të thotë të perceptosh forma të njohura në gjëra ku në realitet nuk ka asgjë të tillë. Në rastin e pareidolisë së fytyrës, truri ynë identifikon tipare që duken si një fytyrë njerëzore, edhe kur nuk ekzistojnë. Arsyeja pse njerëzit e bëjnë këtë është ende pjesërisht mister, por studiuesit mendojnë se kjo lidhet me mënyrën se si truri ynë është i ndërtuar për të njohur fytyrat—një aftësi që ka qenë thelbësore për mbijetesë tek paraardhësit tanë.
Një shembull i njohur i pareidolisë ndodhi me Uraganin Milton, një stuhi e fuqishme kategori 5 që u afrua në bregdetin e Floridës. Një imazh satelitor i uraganit bëri që përdoruesit e internetit të thonin se stuhia dukej si një burrë i zhveshur dhe i zemëruar ose madje si një kafkë. Ky rast tregon se njerëzit shpesh projektojnë imazhe të njohura në objekte ose dukuri që nuk kanë formë të qartë.
Për të studiuar këtë fenomen, Dr. Lindsay Peterson, nga Shkolla e Psikologjisë, Universiteti i New South Wales, zhvilloi një studim i cili u botua në Royal Society Open Science. Studiuesja përdori dy eksperimente me rreth 70 pjesëmarrës, për të parë se si njerëzit interpretojnë imazhe të ndryshme.
Në eksperimentin e parë, pjesëmarrësit panë imazhe objektesh, si një çantë, dhe imazhe abstrakte pa formë të qartë, të quajtura “zhurmë vizuale”. Në çantë, pjesëmarrësit shpesh shihnin një fytyrë të re dhe të lumtur, duke përdorur pjesë të çantës, si zinxhirët, xhaketat ose mbajtëset, si tipare të fytyrës. Kur u shfaqën imazhet e zhurmës vizuale, perceptimet ndryshuan shumë: disa shihnin Budën, engjëj, demonë ose dragonj. Ky rezultat tregon se truri ynë mund të krijojë interpretime shumë të pasura edhe nga stimuj që në realitet nuk kanë kuptim. Kjo është një tregues i fuqishëm i mënyrës se si truri ynë është i predispozuar për të gjetur kuptime në stimuj të paqartë.
Në eksperimentin e dytë, studiuesit futën një element të veçantë: simetri vertikale, që imiton mënyrën si vendosen tiparet e fytyrës njerëzore, si sytë mbi hundë dhe gojën më poshtë. Edhe ky ndryshim i vogël bëri që pjesëmarrësit të shihnin më lehtë fytyra të zemëruara në imazhe. Kjo tregon se truri ynë nuk ka nevojë për shumë informacione për të perceptuar një fytyrë; mjafton një strukturë e vogël që ngjan me fytyrën njerëzore.
Nga rezultatet e eksperimenteve dolën disa tendenca interesante. Pjesëmarrësit shpesh shikonin fytyra mashkullore dhe shpesh me shprehje zemëruese. Dr. Peterson sugjeron se truri ynë ka një “model të brendshëm të fytyrës njerëzore”, dhe ky model ngjason më shumë me fytyrën e një mashkulli. Ky fenomen nuk është vetëm kulturor; ai ekziston tek fëmijët që në moshën katër vjeç, që tregon se është i ngulitur biologjikisht. Për më tepër, fakti që shumë fytyra perceptohen të zemëruara mund të ketë një shpjegim evolucionar: në situata të pasigurta, është më e sigurt të supozosh se një gjë është kërcënuese dhe pastaj ta verifikosh. Kjo është ajo që Dr. Peterson e quan “truri primitiv” ose “lizard brain”, që shqyrton rrezikun para se të analizojë hollësisht situatën.
Studimi tregon gjithashtu se mënyra se si truri ynë përpunon informacionin është e orientuar që së pari të identifikojë fytyrat dhe më pas të bëjë pyetje ose të analizojë hollësisht situatën. Kjo tregon se njohja e fytyrave ka qenë jashtëzakonisht e rëndësishme për mbijetesën e paraardhësve tanë dhe mbetet e rëndësishme edhe sot, për shembull për të kuptuar emocionet dhe rrezikun tek të tjerët. Ekipi i studiuesve planifikon të shqyrtojë më tej se si këto paragjykime ndryshojnë nën kushte të ndryshme, si për shembull në varësi të detajeve hapësinore ose lëvizjes së objekteve, për të kuptuar se cilat lloje fytyrash njerëzit mendojnë se shohin.
