Astronomët kanë bërë vëzhgime shumë të detajuara për dy planetë shkëmborë në sistemin planetar TRAPPIST-1, i cili ndodhet rreth 40 vite dritë larg Tokës. Ky sistem përbëhet nga shtatë planetë me madhësi të ngjashme me Tokën dhe rrotullohet rreth një ylli të vogël dhe të ftohtë, të quajtur xhuxh i kuq. Këta yje janë shumë të përhapur në univers, por karakterizohen nga aktivitet i lartë, duke lëshuar rrezatim intensiv dhe shpërthime energjetike që ndikojnë fuqishëm në planetët përreth.
Dy planetët më të afërt me yllin, TRAPPIST-1b dhe TRAPPIST-1c, janë studiuar me shumë saktësi duke përdorur James Webb Space Telescope. Ky teleskop ka mundësuar matjen e temperaturave në sipërfaqen e tyre duke analizuar rrezatimin infra të kuq që ata lëshojnë gjatë një orbite të plotë rreth yllit. Vëzhgimet kanë zgjatur rreth 60 orë pa ndërprerje, duke i dhënë shkencëtarëve një pamje të plotë të ndryshimeve të temperaturës në të dy anët e planetëve.
Rezultatet tregojnë se këta planetë janë të “bllokuar gravitacionalisht”, që do të thotë se periudha e rrotullimit rreth vetes është e njëjtë me atë të rrotullimit rreth yllit. Si pasojë, njëra anë e planetit është gjithmonë në dritë të përhershme, ndërsa ana tjetër mbetet në errësirë totale. Kjo krijon një kontrast ekstrem klimatik.
Në anën që përballet me yllin, temperaturat janë jashtëzakonisht të larta: për TRAPPIST-1b ato kalojnë mbi 200°C, ndërsa për TRAPPIST-1c arrijnë afërsisht 100°C. Ndërkohë, në anën e natës temperaturat bien nën -200°C. Një diferencë kaq e madhe, mbi 500°C midis dy anëve, është një tregues shumë i fortë se këta planetë nuk kanë atmosferë. Nëse do të kishte një atmosferë, ajo do të shpërndante nxehtësinë përmes erërave dhe qarkullimit të ajrit, duke e bërë klimën më të balancuar.
Mungesa e atmosferës lidhet drejtpërdrejt me ndikimin e yllit. Yjet xhuxh të kuq janë të njohur për aktivitetin e tyre të fortë magnetik dhe shpërthimet e shpeshta, të cilat lëshojnë rrezatim ultravjollcë dhe grimca me energji të lartë. Këto procese mund të “shpëlajnë” atmosferën e një planeti me kalimin e kohës, duke e zhdukur atë gradualisht. Prandaj, edhe nëse këta planetë kanë pasur atmosferë në fazat e hershme të formimit, ajo nuk ka mundur të mbijetojë.
Një aspekt tjetër i rëndësishëm është afërsia e tyre me yllin. Për shkak se janë shumë pranë tij, forcat gravitacionale janë shumë të forta dhe kanë shkaktuar këtë bllokim të rrotullimit. Kjo situatë e bën edhe më të vështirë ruajtjen e kushteve të qëndrueshme klimatike dhe, si rrjedhojë, zvogëlon mundësinë për ekzistencën e jetës.
Megjithatë, jo të gjithë planetët në këtë sistem janë njësoj. Disa prej tyre ndodhen më larg nga ylli, në atë që quhet “zona e banueshme”, ku temperaturat mund të lejojnë ekzistencën e ujit të lëngshëm në sipërfaqe. Këta planetë janë më pak të ekspozuar ndaj rrezatimit ekstrem dhe mund të kenë kushte më të favorshme për të ruajtur një atmosferë.
Studimet e mëtejshme po fokusohen në këta planetë më të largët për të parë nëse ata kanë atmosferë dhe nëse mund të krijojnë kushte më të qëndrueshme klimatike. Sistemi TRAPPIST-1 konsiderohet shumë i rëndësishëm sepse ofron një mundësi unike për të krahasuar planetë të ngjashëm me Tokën në kushte të ndryshme, duke ndihmuar shkencëtarët të kuptojnë më mirë se cilët faktorë janë vendimtarë për krijimin dhe ruajtjen e jetës në univers.
