Të dhënat e reja të marra nga studimi i “tërmeteve yjore” (starquakes) po ofrojnë prova të forta teorike për ekzistencën e magnetizmit të ashtuquajtur “të fosilizuar” në yje. Ky studim është realizuar nga një ekip shkencëtarësh në Institutin e Shkencës dhe Teknologjisë në Austri dhe është publikuar në revistën shkencore *Astronomy & Astrophysics*.
Për herë të parë, studiuesit kanë arritur të ndërtojnë modele teorike që lidhin magnetizmin e vërejtur në sipërfaqen e xhuxhëve të bardhë—mbetje të yjeve që kanë përfunduar jetën e tyre—me magnetizmin e zbuluar në bërthamat e gjigantëve të kuq, të cilët janë faza e fundit e zhvillimit të këtyre yjeve përpara se të shndërrohen në mbetje. Kjo lidhje sugjeron se fushat magnetike nuk krijohen në fund të jetës së yllit, por mund të kenë origjinë shumë më të hershme dhe të mbijetojnë gjatë gjithë evolucionit të tij, duke u ruajtur si “fusha fosile”.
Historikisht, njerëzit i kanë parë yjet si objekte të pandryshueshme dhe të përjetshme, por në realitet ata kalojnë nëpër procese të gjata dhe komplekse evolucioni që zgjasin miliarda vite. Disa yje përfundojnë jetën e tyre me shpërthime spektakolare të quajtura supernova, ndërsa të tjerë, si Dielli, përfundojnë në mënyrë më të qetë duke u tkurrur dhe ftohur në një trup të vogël dhe të dendur të quajtur xhuxh i bardhë.
Ekipi ndërkombëtar i studiuesve, i udhëhequr nga Lukas Einramhof dhe Lisa Bugnet, ka përdorur modele teorike për të lidhur vëzhgime të ndryshme të mbledhura në faza të ndryshme të jetës së yjeve. Ata kanë krahasuar të dhënat për fushat magnetike në sipërfaqen e xhuxhëve të bardhë me ato të zbuluara në bërthamat e gjigantëve të kuq dhe kanë arritur në përfundimin se këto fenomene janë të lidhura mes tyre.
Një element kyç në këtë analizë është përdorimi i astroseizmologjisë, që është studimi i lëkundjeve natyrore të yjeve. Këto lëkundje funksionojnë në mënyrë të ngjashme me tërmetet në Tokë dhe u japin shkencëtarëve mundësinë të analizojnë strukturën e brendshme të yjeve. Falë kësaj metode, është bërë e mundur të zbulohet prania e fushave magnetike në bërthamat e gjigantëve të kuq shumë kohë përpara se ata të shndërrohen në xhuxhë të bardhë.
Një nga zbulimet më interesante është se xhuxhët e bardhë më të vjetër kanë tendencë të jenë më magnetikë se ata më të rinj. Kjo tregon se fushat magnetike mund të bëhen më të dukshme me kalimin e kohës, ndërsa struktura e yllit ndryshon dhe shtresat e jashtme zhduken. Për të kuptuar origjinën e këtyre fushave, është e nevojshme të studiohen fazat e hershme të jetës së yllit.
Modeli i propozuar nga studiuesit mbështet idenë se fushat magnetike krijohen herët dhe ruhen gjatë gjithë jetës së yllit. Kur një gjigant i kuq humbet shtresat e tij të jashtme, bërthama e tij e ekspozuar bëhet një xhuxh i bardhë, dhe fusha magnetike e brendshme shfaqet në sipërfaqe. Kjo është arsyeja pse këto fusha quhen “fosile”—sepse ato janë mbetje të një faze shumë më të hershme të jetës së yllit.
Përveç kësaj, studimi tregon se fushat magnetike nuk janë gjithmonë të përqendruara në qendër të yllit. Simulimet sugjerojnë se ato mund të formojnë struktura në formë guaske, ku intensiteti më i madh ndodhet në një shtresë rreth bërthamës, dhe jo në vetë qendrën. Kjo është një gjetje e rëndësishme për mënyrën se si kuptohet shpërndarja e magnetizmit në yje.
Një tjetër aspekt i rëndësishëm i këtij studimi është ndikimi që këto zbulime mund të kenë në kuptimin e së ardhmes së Diellit. Aktualisht, shkencëtarët nuk e dinë nëse bërthama e Diellit është magnetike. Nëse rezulton se është, kjo mund të ndryshojë ndjeshëm teoritë ekzistuese për evolucionin e tij dhe të yjeve në përgjithësi.
Gjatë pjesës më të madhe të jetës së tyre, yjet ndodhen në fazën e “sekuencës kryesore”, ku prodhojnë energji përmes shkrirjes bërthamore të hidrogjenit. Kur ky burim energjie shteron, ylli zgjerohet dhe bëhet gjigant i kuq. Fushat magnetike mund të ndikojnë në këtë proces, për shembull duke ndihmuar në transportimin e materialit drejt bërthamës dhe duke zgjatur jetën e yllit. Megjithatë, ndikimi i saktë i magnetizmit në evolucionin e yjeve ende nuk është kuptuar plotësisht.
Në përfundim, ky studim forcon idenë se magnetizmi është një tipar i zakonshëm i yjeve, edhe pse nuk është gjithmonë i dukshëm. Ai gjithashtu rikthen në vëmendje teorinë e fushave fosile si një shpjegim të mundshëm për origjinën dhe evolucionin e fushave magnetike në yje, duke hapur rrugën për kërkime të reja në këtë fushë.
