Tortikolisi, i njohur edhe si “qafa e shtrembër” ose “qafa e ngurtë”, mund të jetë një përvojë e dhimbshme dhe e pakëndshme si për fëmijët, ashtu edhe për të rriturit. Kjo ndikon në lirinë e lëvizjes dhe krijon një parehati të madhe. Kuptimi i shkaqeve të këtij shqetësimi dhe gjetja e trajtimeve të përshtatshme është thelbësor për të sjellë lehtësim dhe për të lehtësuar rikuperimin. Lexo këtë artikull dhe zbulo gjithçka që duhet të dish për të lehtësuar shqetësimin e shkaktuar nga tortikolisi ose problemet e tjera të qafës.
Epidemiologjia
Tortikolisi është një gjendje mjaft e shpeshtë që mund të prekë persona të të gjitha moshave. Vlerësohet se një pjesë e madhe e popullsisë përballet në një moment me këtë gjendje, shumica e rasteve janë të përkohshme dhe kalojnë vetë. Megjithatë, rastet kronike ose të përsëritura të tortikolisit mund të kërkojnë trajtim të veçantë dhe vlerësim mjekësor.
Distonia cervikale është forma më e rëndë e tortikolisit. Prek më shpesh gratë dhe shfaqet zakonisht rreth moshës 30-50 vjeç. Në raste të rralla, kjo gjendje mund të shfaqet edhe te fëmijët ose të rinjtë.
Vlerësohet se incidenca e përgjithshme e tortikolisit spazmodik është mjaft e rrallë, duke prekur rreth 1 në 10.000 persona. Tortikolisi i përkohshëm është më i zakonshëm. Ai mund të shfaqet si pasojë e lëvizjeve të papritura të qafës ose pas dëmtimeve të vogla, si goditjet gjatë aktiviteteve sportive ose aksidentet rrugore.
Çfarë është tortikolisi te fëmijët?
Nëse vëren një pjerrësi të qafës në njërën anë dhe mjekrën në anën tjetër te fëmija yt, ai mund të vuajë nga tortikolisi. Te fëmijët, kjo gjendje mund të shkaktohet nga shfaqja e një kontrakture në nivelin e muskulit sternokleidomastoid. Shpesh, kjo vjen si rezultat i:
një pozicioni jo të mirë në mitër;
një lindjeje të vështirë;
një pozicioni të parehatshëm gjatë gjumit.
Lajmi i mirë është se tortikolisi te fëmijët është i trajtueshëm dhe shanset për shërim janë mjaft të mëdha, sidomos nëse diagnoza vendoset herët. Prandaj, drejtohu te mjeku sa më shpejt nëse vëren ndryshime të qëndrueshme në pozicionin e të voglit.
Sa zgjat një tortikolis?
Simptomat e shkaktuara nga tortikolisi mund të ndryshojnë në kohëzgjatje, nga disa ditë deri në disa javë. Me trajtimin e duhur, intensiteti dhe kohëzgjatja e simptomave ulet ndjeshëm. Te fëmijët, tortikolisi mund të zgjasë pak më shumë, sidomos ai kongjenital. Megjithatë, duke zbatuar të gjitha masat e rekomanduara nga mjeku, fëmija mund të shpëtojë nga tortikolisi. Disa fëmijë e kanë për disa javë, të tjerë për disa muaj. Për shërimin e kësaj gjendjeje është e rëndësishme të jesh i qëndrueshëm me ushtrimet e kineziterapisë ose format e tjera të terapisë.
Anatomia e qafës
Zona cervikale ka disa shtresa muskulare, disa të vendosura sipërfaqësisht, të tjera më në thellësi. Këto grupe muskujsh kanë rol në mundësimin e lëvizjeve komplekse të qafës dhe kontribuojnë në stabilitetin e kokës dhe qafës. Muskuli më sipërfaqësor i zonës cervikale është trapezi. Ai mbulon pjesën e sipërme të shpinës dhe qafës. Është i përfshirë në lëvizjet e ngritjes dhe rrotullimit të kokës dhe qafës, si dhe në stabilizimin e shpatullës.
Në pjesën antero-laterale të qafës ndodhen muskuli sternokleidomastoidian dhe muskuli platisma. Muskuli sternokleidomastoidian është një nga muskujt më të dukshëm të qafës dhe shtrihet nga sterni dhe klavikula deri te kocka mastoide e kafkës. Ai është përgjegjës për fleksionin dhe rrotullimin e qafës. Më në thellësi ndodhen muskuj të tjerë me rol në stabilizimin e kokës, ndër të cilët:
muskujt skaleni anterior, medial dhe posterior – kontribuojnë në fleksionin anësor të qafës dhe në ngritjen e brinjëve gjatë frymëmarrjes;
muskujt e gjatë të qafës dhe të kokës – të përfshirë në fleksion;
muskujt suboksipitalë – përgjegjës për shtrirjen dhe rrotullimin e kokës;
muskujt infrahioidë dhe suprahioidë – kanë rol në gëlltitje;
muskujt intervertebralë dhe paravertebralë – stabilizojnë shtyllën kurrizore, mbajnë qëndrimin dhe lëvizshmërinë e qafës.
Shkaqet e tortikolisit
Tortikolisi mund të ketë disa shkaqe, që variojnë nga problemet muskulare deri te faktorët neurologjikë ose traumat. Identifikimi i shkakut që çon në shfaqjen e tortikolisit është shumë i rëndësishëm për zbatimin e trajtimit të duhur.
Tortikolisi kongjenital – tortikolisi te foshnjat, fëmijët
Tortikolisi kongjenital shfaqet te foshnjat, shpesh si pasojë e një pozicioni të gabuar në mitër ose e një lindjeje të komplikuar. Shkaktohet nga shkurtimi i muskulit sternokleidomastoid (që lidh kafkën me klavikulën), gjë që çon në një pjerrësi ose rrotullim të kokës. Tortikolisi kongjenital prek zakonisht vetëm një muskul dhe vërehet në javët ose muajt e parë të jetës.
Tortikolisi i fituar
Ky lloj tortikolisi është më i shpeshtë te fëmijët dhe të rriturit dhe mund të ketë një ecuri akute ose kronike. Shkaktohet kryesisht nga faktorë të jashtëm, si:
trauma;
dëmtime muskulare;
inflamacione;
kompresime nervore.
Tortikolisi akut (“i zakonshmi”)
Tortikolisi akut, i njohur edhe si tortikolisi i zakonshëm ose banal, shkaktohet shpesh nga një qëndrim i gabuar (p.sh. gjumi në një pozicion të parehatshëm) ose nga një lëvizje e papritur e qafës. Kjo formë është e përkohshme dhe mund të zgjasë disa ditë derisa muskujt e qafës të relaksohen.
Tortikolisi i shkaktuar nga medikamentet
Disa medikamente, sidomos ato antipsikotike ose antiemetike, mund të shkaktojnë tortikolis si efekt anësor. Kjo ndodh për shkak të një çekuilibri të neurotransmetuesve, sidomos të dopaminës, e cila ndikon në kontrollin e muskujve të qafës dhe shkakton spazma të pavullnetshme.
Tortikolisi i shkaktuar nga infeksionet
Infeksionet, sidomos ato në zonën e veshëve, dhëmbëve ose fytit, lidhen me reagime inflamatore. Inflamacioni përhapet edhe te muskujt, të cilët si reagim mund të zhvillojnë kontraktime që krijojnë parehati.
Tortikolisi i shkaktuar nga tumoret cerebrale
Në raste të rralla, një tumor në tru që shtyp struktura të trurit ose të shtyllës kurrizore mund të shkaktojë tortikolis. Kjo gjendje shoqërohet me simptoma të tjera neurologjike, si:
dhimbje koke;
çrregullime ekuilibri;
çrregullime shikimi.
