Profesorët amerikanë Robert E. Hall dhe Michael Woodford kanë fituar Çmimin Nobel në Ekonomi për vitin 2026, për zhvillimin e modeleve të reja ekonomike që ndihmojnë qeveritë dhe bankat qendrore të stabilizojnë ekonomitë e tyre, me qëllim minimizimin e ndikimit të goditjeve të jashtme.
Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave e shpalli vendimin të hënën në Stokholm.
“Fituesit na kanë ndihmuar të zbusim kulmet dhe rëniet e ekonomisë”, tha akademia në një deklaratë, duke shtuar se modelet e tyre kanë qenë “jashtëzakonisht të dobishme në përballimin e rënieve ekonomike që na kanë prekur”.
Hall, i lindur në Palo Alto të Kalifornisë në vitin 1943, është profesor në Universitetin Stanford. Woodford, i lindur në Chicopee të Masaçusetsit në vitin 1955, është profesor në Universitetin Columbia. Secili prej tyre do të marrë 6 milionë korona suedeze (598,000 dollarë) si pjesë të çmimit.
Puna e tyre “na ka siguruar një bazë të qëndrueshme teorike për modelet që përdoren sot nga bankat qendrore dhe qeveritë në mbarë botën”, vuri në dukje John Hassler, kryetar i Komitetit për Çmimin në Shkencat Ekonomike.
“Falë tyre, jemi më të përgatitur për t’u përballur me goditjet ekonomike, si krizat energjetike apo ndryshimet e papritura në nivelin e konsumit të familjeve”, shtoi ai.
Navi Pillay reagon pas fitimit të Çmimit Nobel për Paqen
Çmimi Nobel për Paqen i është dhënë Navi Pillay, një pioniere e të drejtave të njeriut nga Afrika e Jugut. Ajo luajti një rol të rëndësishëm në lëvizjen kundër aparteidit, shërbeu si gjyqtare në Tribunalin Penal Ndërkombëtar për Ruandën dhe së fundmi drejtoi komisionin e OKB-së, i cili arriti në përfundimin se Izraeli ka kryer gjenocid kundër palestinezëve në Gaza.
Reagimi i Navi Pillay pas fitimit të Çmimit Nobel për Paqen — X/@AgnesCallamard
Në vend që të analizonin lidhjet ndërmjet të ashtuquajturave variabla “makroekonomike”, si inflacioni, prodhimi dhe konsumi, Hall dhe Woodford iu drejtuan “mikroekonomisë” për të kuptuar se si vendimet e individëve dhe familjeve mund të ndikojnë në ekonomi.
Një nga idetë kryesore të modeleve të tyre ishte se familjet dhe bizneset marrin vendime duke parë përpara, për shembull kur vendosin se sa të kursejnë apo me çfarë çmimi t’i shesin produktet.
Qeveritë dhe bankat qendrore mund të ndikojnë në pritshmëritë për të ardhmen përmes komunikimit të planeve të tyre për politikat fiskale dhe monetare, përkatësisht, duke ndihmuar kështu që “ekonomia të lëvizë në drejtimin e duhur”, tha akademia.
Çmimi, emri zyrtar i të cilit është Çmimi i Bankës Qendrore të Suedisë në Shkencat Ekonomike në Kujtim të Alfred Nobelit, nuk ishte pjesë e çmimeve të krijuara nga Alfred Nobeli. Ai u themelua nga banka qendrore e Suedisë në vitin 1968 dhe jepet në kujtim të Nobelit.
Numri i personave që kanë marrë këtë çmim ka arritur tashmë në 101, nga të cilët vetëm tre janë gra. Më pak se gjysma e çmimeve të dhëna që nga viti 1969 u janë akorduar vetëm një laureati.
Çmimi për ekonominë përmbyll ceremoninë e ndarjes së çmimeve Nobel për këtë vit. Gjykatësja nga Afrika e Jugut dhe pionierja e të drejtave të njeriut, Navi Pillay, u nderua me Çmimin Nobel për Paqen të premten. Një ditë më parë, shkrimtarja kanadeze Anne Carson fitoi Çmimin Nobel për Letërsi.
