Në një kohë kur informacioni përhapet brenda sekondash dhe dezinformimi mund të arrijë miliona njerëz me një klikim të vetëm, komuniteti ndërkombëtar shkencor ka vendosur të forcojë ndjeshëm procedurat për trajtimin e një prej pyetjeve më të mëdha të njerëzimit: A jemi vetëm në univers?
Akademia Ndërkombëtare e Astronautikës (IAA) ka miratuar një version të përditësuar të protokolleve që përcaktojnë se si duhet të veprojnë shkencëtarët në rast se zbulohet një sinjal apo dëshmi e besueshme që mund të tregojë ekzistencën e inteligjencës jashtëtokësore.
Nisma është udhëhequr nga profesori Michael Garrett, astronom në Universitetin e Mançesterit dhe kryetar i Komitetit SETI të IAA-së. Përditësimi përbën ndryshimin më të madh të këtyre rregullave që nga viti 2010, duke reflektuar transformimet e mëdha teknologjike dhe mediatike të dekadës së fundit.
Një botë krejt ndryshe nga ajo e vitit 2010
Kur protokollet e mëparshme u miratuan, rrjetet sociale sapo po fitonin ndikim global. Sot, inteligjenca artificiale mund të krijojë imazhe, video dhe audio të rreme me realizëm të jashtëzakonshëm, ndërsa informacioni i paverifikuar mund të bëhet viral brenda pak minutash.
Sipas autorëve të deklaratës së re, ky realitet kërkon standarde shumë më të forta shkencore përpara se publiku të informohet për një zbulim potencialisht historik.
“Ambienti informativ ku operojmë sot është shumë më kompleks se ai i vitit 2010,” ka deklaruar Garrett. Sipas tij, një pretendim i paverifikuar për kontakt me inteligjencë jashtëtokësore mund të shkaktojë konfuzion global, spekulime masive dhe madje panik në disa pjesë të botës.
Pikërisht për këtë arsye, protokollet e reja vendosin procedura të qarta për verifikimin, komunikimin dhe menaxhimin e informacionit në rast të një zbulimi të mundshëm.
Çfarë kërkojnë rregullat e reja?
Parimi bazë mbetet i pandryshuar: asnjë pretendim nuk duhet të bëhet publik pa kaluar më parë në një proces rigoroz verifikimi.
Në praktikë, kjo do të thotë se një sinjal i pazakontë nuk mund të shpallet menjëherë si provë e ekzistencës së alienëve. Përpara çdo njoftimi publik, ai duhet:
- Të analizohet në mënyrë të pavarur nga grupe të ndryshme kërkimore.
- Të konfirmohet me instrumente dhe observatorë të ndryshëm.
- Të përjashtohen shpjegimet natyrore ose teknologjitë me origjinë tokësore.
- Të arrihet një konsensus i gjerë shkencor mbi besueshmërinë e sinjalit.
Me fjalë të tjera, komuniteti shkencor nuk dëshiron të përsërisë situata të së kaluarës, kur sinjale misterioze kanë ngjallur entuziazëm të madh publik, por më vonë kanë rezultuar si fenomene natyrore ose ndërhyrje teknologjike nga Toka.
Garrett e përmbledh këtë qasje me një shprehje të njohur në shkencë: “Pretendimet e jashtëzakonshme kërkojnë prova të jashtëzakonshme.”
SETI nuk kërkon më vetëm sinjale radio
Një nga ndryshimet më të rëndësishme në dokument është zgjerimi i fushës së kërkimit.
Tradicionalisht, projektet SETI (Search for Extraterrestrial Intelligence) fokusoheshin kryesisht në kapjen e sinjaleve radio nga hapësira. Megjithatë, shkenca moderne ka zgjeruar ndjeshëm mundësitë.
Sot studiuesit kërkojnë edhe:
- Emetime lazer që mund të përdoren për komunikim ndërplanetar.
- Nënshkrime infra të kuqe që mund të tregojnë praninë e megastrukturave teknologjike.
- Sinjale shumëkanalëshe të zbuluara nga observatorë të ndryshëm.
- Fenomene të tjera që mund të përfaqësojnë gjurmë të teknologjive të avancuara.
Dokumenti i ri pranon zyrtarisht këtë evolucion të kërkimit dhe përshtat procedurat për të gjitha format moderne të zbulimit.
Mbrojtja e shkencëtarëve në epokën e rrjeteve sociale
Një aspekt i ri i deklaratës lidhet me sigurinë e studiuesve.
Autorët vlerësojnë se një ekip që do të raportonte një sinjal potencialisht alien mund të përballej me presion të madh publik dhe mediatik. Në epokën e internetit, studiuesit mund të bëhen objekt sulmesh online, ngacmimesh, kërcënimesh apo publikimi të të dhënave personale.
Për këtë arsye, protokollet rekomandojnë masa mbrojtëse për ekipet shkencore dhe kërkojnë komunikim të koordinuar me institucionet përkatëse.
Po ashtu, dokumenti trajton rrezikun e përhapjes së mashtrimeve, teorive konspirative dhe informacionit të manipuluar nga inteligjenca artificiale. Synimi është që publiku të ketë akses te të dhëna të verifikuara dhe jo te spekulimet.
Pse nuk duhet t’u përgjigjemi menjëherë alienëve?
Një nga çështjet më të debatueshme në komunitetin shkencor ka qenë gjithmonë pyetja: Nëse marrim një sinjal nga një qytetërim tjetër, a duhet të përgjigjemi?
Përgjigjja e protokolleve mbetet e prerë: jo, të paktën jo menjëherë.
Deklarata e re riafirmon se dërgimi i një përgjigjeje nuk është vendim që mund të merret nga një grup i vogël shkencëtarësh apo nga një shtet i vetëm.
Një veprim i tillë konsiderohet çështje që prek të gjithë njerëzimin dhe duhet të diskutohet në nivel ndërkombëtar, me pjesëmarrjen e Kombeve të Bashkuara dhe institucioneve globale.
Kjo qasje synon të sigurojë që çdo vendim të merret në mënyrë transparente dhe me konsensus sa më të gjerë.
Çfarë ndodh tani?
Pas miratimit nga bordi drejtues i IAA-së, dokumenti do t’u paraqitet organizatave dhe institucioneve të tjera ndërkombëtare, përfshirë OKB-në.
Një prezantim teknik i plotë i protokolleve të reja do të zhvillohet gjatë Kongresit Ndërkombëtar të Astronautikës që do të mbahet këtë vit në Turqi.
Ndërkohë, Komiteti SETI do të krijojë një nënkomitet të përhershëm pas-zbulimi, ku do të marrin pjesë jo vetëm astronomë dhe fizikantë, por edhe specialistë të etikës, sociologjisë, ligjit dhe komunikimit publik.
Qëllimi i këtij grupi do të jetë të studiojë pasojat që një konfirmim i inteligjencës jashtëtokësore mund të ketë mbi shoqërinë, kulturën, fenë, politikën dhe marrëdhëniet ndërkombëtare.
Një përgatitje për një ngjarje që mund të ndryshojë historinë
Edhe pse deri më sot nuk ekziston asnjë provë e konfirmuar për ekzistencën e inteligjencës jashtëtokësore, shkencëtarët besojnë se përgatitja është thelbësore.
Zbulimi i një qytetërimi tjetër do të ishte ndoshta ngjarja më e rëndësishme në historinë e njerëzimit. Pikërisht për këtë arsye, komuniteti shkencor dëshiron të sigurojë që çdo informacion i tillë të trajtohet me kujdes maksimal, transparencë dhe përgjegjësi globale.
Mes një epoke të dominuar nga informacioni i menjëhershëm dhe shpesh i pakontrolluar, mesazhi kryesor i protokolleve të reja është i qartë: para se bota të dëgjojë lajmin se mund të kemi gjetur inteligjencë përtej Tokës, shkenca duhet të jetë absolutisht e sigurt për atë që ka zbuluar.
