Astronomët kanë identifikuar një objekt të pazakontë në hapësirë, i cili mund të jetë një galaktikë e errët, një sistem që përmban shumë pak yje ose ndoshta aspak yje të dallueshme. Objekti, i emërtuar AGC 322753, përmban një sasi të jashtëzakonshme hidrogjeni neutral, por teleskopët nuk kanë arritur të zbulojnë dritën që zakonisht lidhet me praninë e yjeve.
Sipas një studimi të botuar në revistën shkencore Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, objekti ndodhet rreth 310 milionë vite dritë larg Tokës dhe përmban hidrogjen me një masë afërsisht sa dy miliardë diej. Hidrogjeni është një nga përbërësit kryesorë nga të cilët formohen yjet, çka e bën këtë zbulim veçanërisht interesant për shkencëtarët.
Ajo që e bën AGC 322753 të pazakontë është kontrasti mes sasisë së madhe të gazit dhe mungesës së dritës së dukshme që do të pritej nga një galaktikë e zakonshme. Studiuesit po përpiqen të kuptojnë nëse bëhet fjalë për një galaktikë me shumë pak yje apo për një strukturë tjetër kozmike që ende nuk është shpjeguar plotësisht.
Një “galaktikë e errët” është një strukturë në hapësirë që mund të përmbajë shumë gaz, por shumë pak yje të dukshme, ose yje aq të zbehta sa teleskopët nuk arrijnë t’i dallojnë.
Për ta kuptuar më thjesht, imagjinoni një galaktikë si një qytet natën. Zakonisht, dritat e qytetit janë ato që na ndihmojnë ta shohim nga larg. Por, nëse një qytet do të kishte ndërtesa dhe rrugë, por pothuajse asnjë dritë, do të ishte shumë më e vështirë ta dallonim. Diçka e ngjashme mund të ndodhë edhe me një galaktikë.
Në rastin e objektit AGC 322753, astronomët kanë zbuluar një sasi gjigante hidrogjeni, një gaz nga i cili mund të formohen yjet, por nuk kanë arritur të identifikojnë dritë të dallueshme prej tyre.
Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se objekti nuk ka fare yje. Ai mund të përmbajë yje shumë të zbehta, që ende nuk janë zbuluar, ose mund të jetë një strukturë me shumë gaz dhe me shumë pak yje.
Pse është i rëndësishëm ky zbulim? Sepse mund t’i ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë pse disa re të mëdha gazi formojnë shumë yje, ndërsa të tjera duket se mbeten pothuajse pa yje.
Pra, termi “galaktikë e errët” nuk do të thotë se ajo është e zezë apo se nuk lëshon absolutisht asnjë dritë. Do të thotë se ka shumë pak dritë yjore të dallueshme, krahasuar me sasinë e gazit që përmban. Në rastin e AGC 322753, kjo mbetet ende një mundësi shkencore që kërkon vëzhgime të mëtejshme për t’u konfirmuar.
Si u zbulua objekti?
Zbulimi u bë duke krahasuar të dhënat e dy vrojtimeve astronomike që përdorin valët e radios për të identifikuar hidrogjenin neutral në hapësirë. Njëri prej tyre u krye me teleskopin tashmë jashtë funksionit Arecibo, në Porto Riko, ndërsa tjetri përdor teleskopin FAST në Kinë.
Ndryshe nga teleskopët që vëzhgojnë kryesisht dritën e yjeve, këto instrumente mund të zbulojnë gazin edhe kur ai nuk shoqërohet me një burim të dukshëm drite. Kjo u mundëson astronomëve të identifikojnë struktura që mund të mbeten të padukshme në fotografitë e zakonshme të qiellit.
Duke krahasuar katalogët e dy vrojtimeve, studiuesit gjetën 13 burime që përputheshin. Pas analizimit të të dhënave, cilësisë së imazheve dhe mundësisë që sinjalet të vinin nga galaktika të njohura, ata përzgjodhën AGC 322753 si kandidatin më premtues për një galaktikë të errët.
Të dy teleskopët regjistruan sinjale që përputheshin nga shpejtësia dhe forma. Për më tepër, vëzhgimet përmbanin dy kulme në sinjalin e radios, një model që mund të shpjegohet nga rrotullimi i gazit në formën e një disku.
Kjo nuk mjafton ende për të konfirmuar përfundimisht strukturën e objektit, por sugjeron se gazi mund të jetë i organizuar në një sistem që rrotullohet, dhe jo të jetë thjesht një grumbull i shpërndarë në hapësirë.
A mund të ketë yje që nuk arrijmë t’i shohim?
Mungesa e dritës në një imazh astronomik nuk do të thotë domosdoshmërisht se një objekt nuk përmban yje. Ato mund të jenë shumë të zbehta ose të shpërndara në një zonë të gjerë, duke e bërë të vështirë dallimin e tyre nga sfondi i qiellit.
Për të vlerësuar këtë mundësi, studiuesit krijuan modele të galaktikave artificiale me madhësi dhe masa të ndryshme yjore dhe kontrolluan nëse ato do të mund të dalloheshin në imazhet ekzistuese.
Analiza sugjeroi se masa e yjeve në AGC 322753 mund të mos e kalojë rreth 50 milionë masa diellore, bazuar në supozimet e përdorura. Kjo do të thotë se objekti përmban të paktën 40 herë më shumë hidrogjen neutral sesa masë yjore.
Megjithatë, ky vlerësim nuk përjashton ekzistencën e yjeve shumë të zbehta. Rezultati varet nga mënyra se si ato mund të jenë shpërndarë dhe nga mundësia që drita e objekteve të tjera në plan të parë të pengojë vëzhgimin e tyre.
Sipas autorëve të studimit, AGC 322753 mund të ketë një masë yjore aq të vogël sa të mos zbulohet nga vrojtimet optike të përdorura. Në këtë rast, objekti do të ishte një galaktikë jashtëzakonisht e zbehtë, por jo domosdoshmërisht plotësisht pa yje.
Një rast i ngjashëm është vërejtur edhe më parë. Një objekt tjetër i propozuar si galaktikë e errët u klasifikua sërish pasi vëzhgimet më të thelluara zbuluan një popullatë të zbehtë yjesh të lidhura me gazin e tij.
Një shpjegim tjetër: gazi mund të vijë nga galaktika të tjera
Shkencëtarët po shqyrtojnë edhe mundësinë që AGC 322753 të mos jetë një galaktikë e veçantë, por një grumbull gazi i shkëputur nga galaktika të tjera përmes ndërveprimeve gravitacionale.
Galaktikat mund të ndikojnë te njëra-tjetra përmes forcës së gravitetit, duke tërhequr dhe zhvendosur gazin nga strukturat e tyre. Kjo mund të krijojë zona të mëdha me hidrogjen që nuk shoqërohen domosdoshmërisht me një numër të madh yjesh.
Megjithatë, galaktika e ndritshme më e afërt e njohur ndodhet rreth 950 mijë vite dritë larg, sipas distancës së projektuar në qiell. Distanca, sasia e madhe e gazit dhe shenjat e mundshme të rrotullimit e bëjnë këtë shpjegim më pak bindës, por nuk e përjashtojnë plotësisht.
Për të kuptuar më mirë natyrën e objektit, nevojiten vëzhgime më të sakta me teleskopë radio, të cilët mund të përcaktojnë nëse hidrogjeni formon vërtet një disk rrotullues. Po ashtu, fotografitë optike më të thelluara mund të zbulojnë yje që deri tani kanë mbetur të padukshme.
Nëse këto vëzhgime konfirmojnë praninë e yjeve, astronomët do të duhet të shpjegojnë se si një objekt me kaq shumë gaz mund të ketë formuar kaq pak prej tyre. Nëse nuk zbulohen yje, AGC 322753 mund të bëhet një rast veçanërisht i rëndësishëm për studimin e galaktikave të errëta dhe mënyrës se si formohen strukturat në univers.
Për momentin, AGC 322753 mbetet një kandidat për galaktikë të errët dhe jo një zbulim i konfirmuar i një galaktike plotësisht pa yje. Studimet e mëtejshme do të ndihmojnë në përcaktimin e natyrës së saj dhe në kuptimin e arsyes pse ky rezervuar gjigant hidrogjeni lëshon kaq pak dritë të dallueshme.
