Luiz Inácio Lula da Silva ka shënuar një fitore historike në zgjedhjet presidenciale në Brazil, duke siguruar një mandat të katërt në krye të vendit dhe duke ndërprerë serinë e fitoreve të së djathtës në Amerikën Latine. Në balotazhin e 25 tetorit 2026, presidenti brazilian arriti të përmbysë rezultatin e raundit të parë, duke mposhtur rivalin e tij të djathtë, Flávio Bolsonaro, në një garë që shënoi disa rekorde politike.
Pak ditë para se të mbushë 81 vjeç, Lula bëhet presidenti i parë brazilian që fiton katër mandate. Rikthimi i tij në krye të shtetit shënon gjithashtu një precedent në historinë demokratike të vendit. Që prej rikthimit të demokracisë në vitin 1985, asnjë kandidat presidencial nuk kishte arritur të përmbyste një humbje në raundin e parë të zgjedhjeve.
Kandidati i Partisë së Punëtorëve arriti të sigurojë më shumë se 10 milionë vota shtesë në tri javët mes dy raundeve, ndërsa Flávio Bolsonaro shtoi vetëm 3.6 milionë vota. Diferenca përfundimtare i dha Lulës një avantazh më të madh se ai i vitit 2022, kur ai mposhti Jair Bolsonaro, babanë e rivalit të tij dhe presidentin e atëhershëm të Brazilit.
Rezultati përbën një fitore të rëndësishme për të majtën braziliane, në një kohë kur forcat konservatore po fitojnë terren në disa vende të Amerikës Latine. Megjithatë, suksesi elektoral i Lulës nuk e eliminon sfidën e qeverisjes, pasi e djathta ruan shumicën në Kongres dhe një pozicion të fortë në strukturat politike rajonale.
Përmbysja e rezultatit dhe mobilizimi i votuesve
Një nga faktorët që shpjegon fitoren e Lulës është ndryshimi i mbështetjes në shtetet kyçe të vendit. Në Minas Gerais, shtetin me elektoratin e dytë më të madh në Brazil, ai kaloi nga një humbje prej afro 590 mijë votash në raundin e parë në një fitore me rreth 99 mijë vota epërsi në balotazh. Kjo përfaqëson një ndryshim prej afërsisht 690 mijë votash në diferencën mes dy kandidatëve.
Minas Gerais ka një rëndësi të veçantë në zgjedhjet presidenciale braziliane, pasi ka mbështetur fituesin e çdo gare të drejtpërdrejtë presidenciale që nga viti 1989. Edhe në këtë zgjedhje, rezultati i shtetit përputhet me atë kombëtar. Ndërkohë, Flávio Bolsonaro ruajti avantazhin në shtetet e São Paulos dhe Rio de Janeiros, por Lula fitoi në kryeqytetet e tyre, dy qytetet më të mëdha të Brazilit. Ai arriti gjithashtu të përmbyste rezultatin e raundit të parë në qytetin e Rio de Janeiros.
Një tjetër element i rëndësishëm ishte mbështetja që Lula siguroi në nëntë shtetet e rajonit verilindor të Brazilit, ku fitoi në të gjitha. Pjesëmarrja më e lartë në votime ndihmoi gjithashtu në forcimin e rezultatit të tij. Abstenimi ra nga 21.08 për qind në raundin e parë në rreth 19.2 për qind në balotazh, duke sjellë afro tre milionë votues më shumë në qendrat e votimit.
Megjithëse rritja e pjesëmarrjes nuk mund t’i atribuohet tërësisht mobilizimit në favor të Lulës, ajo nënvizon rëndësinë e nxjerrjes në votime të qytetarëve që nuk kishin marrë pjesë në raundin e parë.
Fushata u zhvillua edhe në hapësirën digjitale. Pas përfundimit të raundit të parë në vendin e dytë, Lula intensifikoi përpjekjet për të mobilizuar mbështetësit përmes platformave online. Synimi nuk ishte vetëm bindja e votuesve të pavendosur, por edhe nxitja e atyre që e mbështesnin tashmë për të marrë pjesë në votime.
Në ditët e fundit të fushatës, kandidati i Partisë së Punëtorëve ndërmori gjithashtu iniciativa që synonin t’u përgjigjeshin shqetësimeve ekonomike të qytetarëve. Ai miratoi një masë ligjore për rritjen e pragut të të ardhurave për mikro-ndërmarrësit individualë, propozoi nisma të reja për rinegocimin e borxheve të konsumatorëve dhe mbështeti ndalimin e basteve online, zgjerimi i të cilave ka kontribuar në rritjen e borxheve familjare.
Në fushën e sigurisë, Lula mbështeti uljen e moshës së përgjegjësisë penale për veprat veçanërisht të rënda, një qëndrim tradicionalisht i lidhur me të djathtën dhe që synon t’u përgjigjet kërkesave për masa më të ashpra kundër kriminalitetit.
Fitore historike, por qeverisje e vështirë
Pavarësisht suksesit në zgjedhje, sfida e parë e Lulës pas fitores do të jetë sigurimi i mbështetjes në Kongres. Partitë e djathta do të kenë 303 nga 513 vendet në Dhomën e Deputetëve, kundrejt 124 vendeve të së majtës dhe 86 të qendrës.
Edhe në Senat, e djathta do të kontrollojë afro dy të tretat e vendeve. Kjo nuk do të thotë se të gjithë senatorët dhe deputetët e kampit konservator do të kundërshtojnë automatikisht qeverinë, por e detyron presidentin të ndërtojë aleanca përtej bazës së tij politike, nëse synon të miratojë projektet dhe të mbrojë prioritetet e administratës së re.
Pesha e konservatorëve shfaqet edhe në hartën e qeverisjes së shteteve braziliane. Për këtë arsye, Lula do të duhet të negociojë me guvernatorët dhe të sigurojë bashkëpunimin e tyre për zbatimin e politikave në nivel vendor.
Në fjalimin e fitores, presidenti i rizgjedhur u përpoq të dërgonte një mesazh pajtimi. “Pasi fitojmë zgjedhjet, nuk kemi më kundërshtarë. Duhet të qeveris për 215 milionë njerëz”, deklaroi ai. Duke iu referuar përbërjes më konservatore të Kongresit, Lula shtoi se nuk e kishte zgjedhur vetë atë, por se ishte vullneti i qytetarëve që kishte përcaktuar përbërjen e tij dhe se me të do të duhej të punonte për të arritur rezultate.
Një nga çështjet më të ndjeshme për mandatin e ri do të jetë ekonomia. Sipas një sondazhi të institutit Quaest, të publikuar në shtator 2026, gati gjysma e brazilianëve mendonin se gjendja ekonomike ishte përkeqësuar gjatë vitit të fundit. Pakënaqësia ekonomike ishte ndër faktorët kryesorë që dobësuan mbështetjen për Lulën gjatë fushatës.
Përmirësimi i perceptimit të qytetarëve për ekonominë do të jetë i vështirë edhe për shkak të kufizimeve fiskale. Borxhi publik, deficiti buxhetor dhe normat e larta të interesit kufizojnë mundësinë e rritjes së shpenzimeve shtetërore. Qeveria do të duhet të gjejë mënyra për të financuar premtimet elektorale pa rrezikuar programet sociale, ndërsa një Kongres me prirje konservatore mund t’i vështirësojë negociatat për mënyrën se si do të sigurohen fondet dhe ku mund të bëhen shkurtime.
Siguria publike do të mbetet një tjetër burim presioni. E djathta e ka vendosur qasjen e ashpër ndaj kriminalitetit në qendër të platformës së saj politike, duke e detyruar presidentin të reagojë ndaj kërkesave të qytetarëve për masa më të forta.
Një sfidë tjetër afatgjatë për Lulën do të jetë përgatitja e një pasardhësi politik për të majtën braziliane. Aftësia e këtij kampi për të fituar zgjedhjet presidenciale mbetet e lidhur ngushtë me peshën dhe popullaritetin personal të presidentit.
Marrëdhëniet me SHBA-në dhe ekuilibrat rajonalë
Mandati i ri i Lulës do të ketë rëndësi jo vetëm për politikën e brendshme të Brazilit, por edhe për marrëdhëniet ndërkombëtare. Si ekonomia më e madhe e Amerikës Latine dhe me Kinën si partnerin kryesor tregtar, Brazili ka përdorur peshën e tij ekonomike për t’iu kundërvënë kërkesave tregtare dhe politike të administratës së Donald Trumpit.
Një fitore e Flávio Bolsonaros do të përbënte një sukses të rëndësishëm për përpjekjet e Uashingtonit për të forcuar ndikimin e tij në hemisferën perëndimore dhe për të kufizuar zgjerimin e ndikimit kinez. Rizgjedhja e Lulës, përkundrazi, i jep Brazilit mundësinë të vazhdojë të ndjekë një politikë të jashtme me më shumë autonomi.
Megjithatë, presidenti brazilian do të përballet me një mjedis rajonal më pak të favorshëm për të majtën sesa ai i fillimit të karrierës së tij presidenciale. Ndryshe nga periudha e ashtuquajtur “Vala Rozë”, gjatë viteve 2000 dhe 2010, kur disa vende të Amerikës Latine drejtoheshin nga qeveri të majta, sot Lula rrezikon të mbetet pa një rrjet të gjerë aleatësh politikë në rajon.
Politologu Michael Paarlberg, profesor i asociuar në Universitetin e Commonwealth-it të Virxhinias, vlerëson se mjedisi politik rajonal ka ndryshuar ndjeshëm që nga koha kur Lula mori për herë të parë detyrën. Në atë periudhë, ai kishte më shumë aleatë rajonalë dhe mund të shfrytëzonte marrëdhëniet me qeveri të ndryshme për të forcuar pozicionin e Brazilit.
Përballë administratës Trump, Lula pritet të ndjekë një qasje që ndërthur kundërshtimin me kujdesin diplomatik. Në shtator, gjatë fjalimit të tij në Kombet e Bashkuara, ai deklaroi se “Brazili nuk i përket oborrit të pasmë të askujt”, në një mesazh të drejtuar Uashingtonit.
Megjithatë, presidenti brazilian ka treguar se është i gatshëm të përshtatë qëndrimin e tij. Kur Shtetet e Bashkuara vendosën një raund të ri tarifash ndaj mallrave braziliane në mesin e vitit, Lula la të hapur mundësinë e masave hakmarrëse, pa përjashtuar njëkohësisht hapësirën për negociata.
Sipas Paarlbergut, Lula nuk është ideologjikisht kundër Shteteve të Bashkuara dhe nuk e ka të vështirë të bashkëpunojë me qeveri të djathta. Ai pritet të ndjekë nga afër edhe zgjedhjet e mesmandatit në SHBA, veçanërisht nëse republikanët humbasin kontrollin e njërës ose të të dyja dhomave të Kongresit, një zhvillim që mund të sjellë më shumë kufizime dhe mbikëqyrje për axhendën e Trumpit.
A po ndryshohet kahu politik i Amerikës Latine?
Fitorja e Lulës ndërpret jo vetëm hovin e së djathtës dhe të kandidatëve të mbështetur nga Trumpi, por edhe një periudhë prej 18 muajsh humbjesh për të majtën në Amerikën Latine. Rezultati ngre pikëpyetje mbi qëndrueshmërinë e zhvendosjes së rajonit drejt së djathtës dhe nëse kjo prirje përfaqëson një ndryshim afatgjatë apo një lëvizje të përkohshme të lavjerrësit politik.
Sipas Paarlbergut, fitorja e Lulës tregon se e djathta ekstreme, veçanërisht lëvizja politike e lidhur me familjen Bolsonaro, ka një kufi në mbështetjen që mund të sigurojë, pasi një pjesë e votuesve e konsiderojnë atë tepër radikale. Ai vlerëson gjithashtu se mbështetja nga Shtëpia e Bardhë dhe masat ekonomike të ndërmarra prej saj nuk janë faktorë vendimtarë në përcaktimin e rezultatit të një zgjedhjeje.
Në përfundim, rizgjedhja e Lulës përfaqëson një fitore historike për të majtën braziliane dhe i jep presidentit mundësinë të ruajë rolin e tij si një nga figurat më të rëndësishme politike të Amerikës Latine. Por suksesi në kutitë e votimit është vetëm hapi i parë. Përballë një Kongresi të dominuar nga e djathta, pakënaqësive ekonomike dhe një mjedisi rajonal e ndërkombëtar gjithnjë e më kompleks, Lula do të duhet të tregojë nëse mund ta shndërrojë fitoren elektorale në rezultate konkrete për qytetarët dhe në një strategji të qëndrueshme për Brazilin gjatë katër viteve të ardhshme.
