Një studim i ri sugjeron se në prodhimin e mijëra statujave prej terrakote, të krijuara për të ruajtur varrin e perandorit Qin Shi Huang, mund të kenë marrë pjesë jo vetëm burra të rritur, por edhe gra dhe fëmijë. Analiza e gjurmëve të gishtërinjve të ruajtura në argjilë po ndihmon studiuesit të rindërtojnë profilin e njerëzve që punuan në këtë projekt monumental.
Ushtria prej Terrakote, një nga zbulimet arkeologjike më të rëndësishme të shekullit XX, mund të fshehë më shumë sekrete rreth njerëzve që e krijuan sesa është menduar deri më sot.
E zbuluar në vitin 1974 pranë qytetit Xi’an, në Kinë, kjo ushtri përbëhet nga mijëra figura prej argjile, në përmasa reale, që paraqesin ushtarë, kuaj dhe karroca luftarake. Ato u krijuan në shekullin III para erës sonë për të shoqëruar perandorin Qin Shi Huang në jetën e përtejme dhe për të mbrojtur varrin e tij.
Për një kohë të gjatë, puna për krijimin e këtyre figurave madhështore është lidhur kryesisht me artizanë burra. Por një studim i ri, i bazuar në gjurmët e gishtërinjve të mbetura mbi statuja, sugjeron se fuqia punëtore mund të ketë qenë shumë më e larmishme.
Gjurmët e gishtërinjve, dëshmi të heshtura nga lashtësia
Për të zbuluar se kush mund të ketë marrë pjesë në prodhimin e statujave, një grup studiuesish të udhëhequr nga Xiaoxi Li, nga Muzeu i Vendndodhjes së Mauzoleut në Xi’an, analizuan gjurmët e ruajtura në sipërfaqet prej argjile.
Ekipi shqyrtoi 79 gjurmë gishtërinjsh nga 36 figura të zbuluara në një sektor të vetëm të kompleksit arkeologjik. Shenjat gjendeshin në pjesë të ndryshme të statujave, përfshirë kokat, krahët dhe armaturat.
Studiuesit fotografuan gjurmët dhe matën distancën ndërmjet vijave të holla që përbëjnë modelin e tyre. Kjo distancë, e njohur si gjerësia mesatare e kreshtave papilare, mund të japë të dhëna për moshën e personit që ka lënë gjurmën, pasi ndryshon gjatë rritjes.
Megjithatë, përcaktimi i moshës dhe i seksit të një personi vetëm nga gjurmët e gishtërinjve është një proces i ndërlikuar. Veçanërisht e vështirë është të bëhet dallimi mes grave të rritura dhe djemve adoleshentë, pasi matjet mund të mbivendosen.
Për të kapërcyer këtë vështirësi, ekipi përdori një metodë statistikore të njohur si modeli i përzierjes Bayesian. Në vend që të klasifikonte secilën gjurmë veçmas, modeli analizoi të gjithë grupin e të dhënave dhe e krahasoi atë me të dhëna moderne të gjurmëve të gishtërinjve, të ndara sipas moshës dhe seksit.
Çfarë zbuluan rezultatet?
Rezultatet, të publikuara në revistën shkencore Journal of Cultural Heritage, sugjerojnë se komuniteti i artizanëve nuk përbëhej vetëm nga burra të rritur.
Sipas vlerësimeve të modelit statistikor, gjurmët e analizuara mund të ndahen në tri kategori demografike:
- 45% burra të rritur
- 33% gra të rritura
- 22% të mitur nën moshën 15 vjeç
Këto shifra përfaqësojnë vlerësime statistikore të bazuara në gjurmët e shqyrtuara dhe jo një regjistrim të drejtpërdrejtë të punëtorëve të lashtë.
Nëse interpretimi i studiuesve është i saktë, prodhimi i Ushtrisë prej Terrakote mund të ketë përfshirë një numër të konsiderueshëm grash dhe të miturish, duke sfiduar idenë se një projekt kaq i madh realizohej vetëm nga burrat.
Pjesëmarrja e tyre mund të tregojë se organizimi i punës në këtë kompleks ishte më kompleks nga sa është menduar, me një komunitet prodhues që përfshinte kategori të ndryshme njerëzish.
Pse duhen interpretuar me kujdes këto të dhëna?
Megjithëse rezultatet janë intriguese, studiuesit theksojnë se ato nuk mund të përgjithësohen për të gjithë kompleksin e Ushtrisë prej Terrakote.
Analiza përfshiu vetëm 79 gjurmë nga 36 figura, të gjitha të marra nga një sektor i kufizuar i një kompleksi gjigant. Për këtë arsye, të dhënat mund të pasqyrojnë organizimin e punës në një fazë të caktuar të prodhimit ose në një grup të veçantë artizanësh, dhe jo përbërjen e të gjithë fuqisë punëtore.
Ekziston edhe një kufizim tjetër: disa gjurmë mund t’i përkasin të njëjtit person. Nëse një artizan ka lënë disa shenja në statuja të ndryshme, ato mund të numërohen si vëzhgime të veçanta dhe të ndikojnë në përqindjet e llogaritura.
Për këtë arsye, shifrat nuk duhen interpretuar si përqindje të sakta të të gjithë njerëzve që punuan për krijimin e ushtrisë.
Për të krijuar një tablo më të plotë, do të nevojiteshin analiza të tjera nga sektorë të ndryshëm të kompleksit arkeologjik, si dhe krahasime me prova të tjera historike e arkeologjike.
Një perspektivë e re mbi një nga projektet më madhështore të lashtësisë
Ushtria prej Terrakote është dëshmi e jashtëzakonshme e aftësive teknike, organizimit dhe fuqisë së shtetit të parë perandorak të bashkuar të Kinës. Mijëra figurat e saj janë prodhuar me detaje të ndërlikuara, duke përfshirë veshjet, armaturat dhe tiparet e fytyrave.
Studimi i ri sugjeron se edhe gjurmët e vogla të lëna aksidentalisht mbi argjilë mund të ofrojnë informacione të vlefshme për njerëzit pas këtij projekti gjigant.
Në vend që të mbështeten vetëm te statujat, armët dhe dokumentet historike, arkeologët mund të përdorin tani edhe shenjat biologjike të ruajtura në materialet e lashta për të hetuar organizimin e punës.
Përfundimi kryesor nuk është se është provuar përfundimisht se gratë dhe fëmijët përbënin një pjesë të caktuar të fuqisë punëtore, por se të dhënat e reja e bëjnë të besueshme mundësinë që ata të kenë marrë pjesë në prodhimin e statujave. Studime më të gjera do të nevojiten për të përcaktuar se sa i përhapur ishte ky kontribut dhe çfarë roli luajtën këto kategori njerëzish në ndërtimin e një prej simboleve më të njohura të qytetërimit të lashtë kinez.
