Shkencëtarët kanë zbërthyer një mister 66 milionë-vjeçar mbi mënyrën se si planeti ynë u shndërrua nga një botë tropikale me efekt serrë në botën e sotme të mbuluar me akull në pole. Studimi i tyre i ri ka zbuluar se rënia e madhe e temperaturës së Tokës pas zhdukjes së dinosaurëve mund të jetë shkaktuar nga një ulje e madhe e niveleve të kalciumit në oqeane.
Një ekip ndërkombëtar ekspertësh, i udhëhequr nga Universiteti i Southamptonit, zbuloi se përqendrimet e kalciumit në det kanë rënë me më shumë se gjysmën gjatë 66 milionë viteve të fundit.
Studimi, i botuar në *Proceedings of the National Academy of Sciences*, tregoi se ky ndryshim dramatik i kalciumit mund të ketë thithur dioksidin e karbonit—një gaz kryesor serrë—nga atmosfera, duke nxitur ftohjen globale.
Autori kryesor, Dr. David Evans, shkencëtar i oqeaneve dhe Tokës nga Southamptoni, tha se ndryshimet e mëdha në përbërjen kimike të ujit të detit mund të kenë qenë një faktor kyç i ndryshimeve klimatike.
Si ndikuan nivelet e kalciumit në klimë
Ai shtoi:
“Rezultatet tona tregojnë se nivelet e kalciumit të tretur ishin dy herë më të larta në fillim të Epokës Kenozoike, menjëherë pasi dinosaurët endeshin ende në planet, krahasuar me sot.
Kur këto nivele ishin të larta, oqeanet funksiononin ndryshe, duke ruajtur më pak karbon në ujë dhe duke çliruar dioksid karboni në atmosferë.
Ndërsa këto nivele ranë, CO₂ u thith nga atmosfera dhe temperatura e Tokës e ndoqi këtë trend, duke ulur klimën globale deri në 15–20 gradë Celsius.”
Studiuesit e Southamptonit punuan në bashkëpunim me shkencëtarë nga Kina, SHBA-të, Izraeli, Danimarka, Gjermania, Belgjika dhe Holanda.
Ata përdorën mbetje fosile të krijesave shumë të vogla detare, të nxjerra nga sedimentet e shtratit të detit, për të ndërtuar regjistrimin më të detajuar deri më sot të kimisë së oqeanit.
Përbërja kimike e këtyre fosileve, të quajtura foraminifera, tregoi një lidhje të ngushtë midis sasisë së kalciumit në ujin e detit dhe nivelit të dioksidit të karbonit në ajër.
Jeta detare dhe ruajtja e karbonit
Duke përdorur modele kompjuterike, ekipi tregoi se nivelet e larta të kalciumit ndryshojnë mënyrën se si karboni “fiksohet” nga jeta detare, si koralet dhe planktoni, tha Dr. Evans.
Kjo e mbyllte në mënyrë efektive karbonin, duke e larguar nga oqeani dhe atmosfera dhe duke e ruajtur atë në sedimentet e shtratit të detit.
Ndërsa nivelet e kalciumit të tretur ranë gjatë miliona viteve, kjo ndryshoi mënyrën se si këta organizma prodhonin dhe varrosnin karbonatin e kalciumit në shtratin e detit, shtoi bashkautorja Dr. Xiaoli Zhou nga Universiteti Tongji në Kinë.
Ajo tha:
“Ky proces në mënyrë efektive e nxjerr dioksidin e karbonit nga atmosfera dhe e mbyll atë për një kohë të gjatë.
Ky ndryshim mund të ketë ndryshuar përbërjen e atmosferës, duke ulur në thelb ‘termostatin’ e planetit.”
**Përhapja e shtratit të detit dhe ndryshimet klimatike**
Ekspertët zbuluan gjithashtu se rënia e kalciumit përputhej ngushtë me ngadalësimin e përhapjes së shtratit të detit—procesi vullkanik që krijon vazhdimisht dysheme të reja oqeanike.
Ndërsa ritmi i prodhimit të shtratit të detit u ngadalësua, shkëmbimi kimik midis shkëmbinjve dhe ujit të detit ndryshoi, duke çuar në një rënie graduale të përqendrimeve të kalciumit të tretur, tha bashkautori Profesor Yair Rosenthal nga Universiteti Rutgers, SHBA.
Ai shtoi:
“Kimia e ujit të detit zakonisht shihet si diçka që reagon ndaj faktorëve të tjerë që shkaktojnë ndryshime klimatike, dhe jo si shkaku vetë.
Por provat tona të reja sugjerojnë se duhet t’i kushtojmë vëmendje ndryshimeve në kiminë e oqeanit për të kuptuar historinë klimatike të planetit tonë.
Mund të jetë që ndryshimet në këto procese të thella të Tokës janë në fund të fundit përgjegjëse për shumë nga ndryshimet e mëdha klimatike që kanë ndodhur gjatë kohës gjeologjike.”
