Më 26 tetor 1947, në portin e Nju Jorkut mbërriti anija amerikane S.S. Joseph V. Connolly, duke sjellë në atdhe eshtrat e 6.251 ushtarakëve amerikanë të vrarë në frontin europian gjatë Luftës së Dytë Botërore. Mbërritja e saj u shndërrua në një nga ceremonitë më prekëse të pasluftës në Shtetet e Bashkuara. Anija u prit me nderime ushtarake, përshëndetje artilerie dhe një kortezh madhështor, ndërsa qindra mijëra qytetarë dolën në rrugët e qytetit për të nderuar të rënët dhe për të shprehur solidaritet me familjet që kishin humbur të afërmit e tyre në luftë.
Edhe pse në pamje të parë ishte një anije e zakonshme transporti, udhëtimi i saj kishte një domethënie të veçantë. Joseph V. Connolly ishte ndërtuar gjatë Luftës së Dytë Botërore si pjesë e flotës së anijeve të tipit Liberty, të përdorura për transportimin e furnizimeve ushtarake. Këto anije ishin projektuar për të qenë praktike dhe të shpejta për t’u prodhuar, jo për bukuri. Me gjatësi 441,5 këmbë dhe gjerësi 57 këmbë, ato mund të transportonin deri në 10.800 tonë ngarkesë, nga municionet dhe automjetet ushtarake deri te tanket dhe lokomotivat. Presidenti amerikan Franklin D. Roosevelt i kishte përshkruar anijet e këtij lloji si “rosa të shëmtuara”, për shkak të pamjes së tyre të rëndë dhe jo elegante.
Por mëngjesin e 26 tetorit 1947, kur Joseph V. Connolly iu afrua portit të Nju Jorkut, pamja e saj ishte krejt ndryshe nga ajo e një anijeje të zakonshme transporti. Në urën e komandimit ishin vendosur kurora dhe gjethe dafine, ndërsa flamuri amerikan valëvitej në gjysmështizë. Gjatë javës së fundit të udhëtimit, ekuipazhi kishte lyer sërish me bojë gri trupin e anijes, në përgatitje të ceremonisë së pritjes.
Kapiteni Benjamin A. Bostelman e drejtoi anijen drejt portit, ndërsa dy shkatërrues të marinës amerikane, Beatty dhe Bristol, u pozicionuan përpara saj. Ekuipazhet e tyre hodhën lule përgjatë rrugës së lundrimit. Anija u shoqërua gjithashtu nga avionë luftarakë, mjete policore dhe zjarrfikëse, në një eskortë që gazeta The New York Times e përshkroi si një pritje nderi në det. Ndërsa anija kalonte pranë Bruklinit dhe hynte në gjirin e sipërm të Nju Jorkut, artileria e fortifikimeve Hamilton, Wadsworth dhe Jay qëlloi nga 21 herë në shenjë përshëndetjeje.
Asnjë anije e këtij lloji nuk ishte pritur më parë me një ceremoni të tillë. Megjithatë, Joseph V. Connolly nuk ishte më thjesht një anije transporti. Pas ndryshimeve të bëra në hapësirat e saj të brendshme, ajo ishte përfshirë në flotën mortore të ushtrisë amerikane, e krijuar posaçërisht për transportimin e eshtrave të ushtarakëve të rënë. Në hambarët e saj ndodheshin 6.248 arkivole, por numri i personave eshtrat e të cilëve transportoheshin ishte 6.251. Disa prej tyre ishin vendosur në të njëjtin arkivol, pasi katër ushtarakë kishin humbur jetën në një aksident ajror në Newfoundland.
Mbërritja e anijes përfaqësonte kulmin e një operacioni të gjerë dhe jashtëzakonisht të ndërlikuar, përmes të cilit qeveria amerikane synonte të kthente në atdhe eshtrat e ushtarakëve të vrarë gjatë luftës, në përputhje me dëshirat e familjeve të tyre. Ky proces kishte nisur shumë kohë përpara udhëtimit të anijes dhe kërkonte një punë të madhe për gjetjen, identifikimin dhe zhvarrosjen e të rënëve në vende të ndryshme të botës.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, më shumë se 400 mijë ushtarakë amerikanë humbën jetën. Pas përfundimit të konfliktit, ushtria arriti të lokalizonte eshtrat e rreth 280 mijë prej tyre. Nga ky numër, 171.752 u kthyen në Shtetet e Bashkuara, ndërsa të tjerë mbetën të varrosur në varreza ushtarake pranë zonave ku kishin luftuar.
Historiani ushtarak John C. McManus, nga Universiteti i Shkencës dhe Teknologjisë në Misuri, e ka përshkruar programin e kthimit të të rënëve si një përpjekje jashtëzakonisht të madhe, që pasqyronte bindjen se çdo individ kishte rëndësi dhe se shteti kishte detyrimin moral ndaj familjeve të atyre që kishin dhënë jetën në shërbim të vendit. Në këtë kuptim, kthimi i eshtrave nuk ishte vetëm një detyrë administrative apo ushtarake, por edhe një akt njohjeje dhe respekti për sakrificën e secilit prej tyre.
Më 16 maj 1946, Kongresi amerikan miratoi një ligj që parashikonte rreth 200 milionë dollarë për gjetjen, zhvarrosjen dhe kthimin e eshtrave të amerikanëve të vrarë gjatë luftës. Në javët pas miratimit të ligjit, familjet e të rënëve nisën të merrnin me postë një broshurë me titullin “Tell Me About My Boy”, që mund të përkthehet “Më tregoni për djalin tim”. Titulli i saj pasqyronte një nga pyetjet më të zakonshme që familjet u drejtonin autoriteteve ushtarake: çfarë kishte ndodhur me të afërmin e tyre dhe ku ndodhej ai?
Gjatë luftës, shumë ushtarakë ishin varrosur në varreza të përkohshme, të ngritura pranë zonave të luftimeve. Të tjerë ishin varrosur në varre të izoluara, ndonjëherë pa u identifikuar. Në total, amerikanët kishin ngritur 454 varreza të përkohshme ushtarake në 86 vende, të shpërndara në gjashtë kontinente. Ekipet e varrimit kishin ndjekur përparimin e trupave në front dhe kishin regjistruar, sa herë që ishte e mundur, vendndodhjen e ushtarëve të varrosur.
Megjithatë, në shumë raste informacioni ishte i paplotë ose mungonte krejtësisht. Pas përfundimit të luftës në vitin 1945, rreth 13 mijë punonjës të Shërbimit të Regjistrimit të Varreve nisën një operacion kërkimi në mbarë botën. Vetëm në Europë, ekipet kontrolluan një sipërfaqe prej rreth 1,5 milionë miljesh katrore. Ata kërkonin dëshmitarë, dokumente dhe çdo të dhënë që mund të ndihmonte në përcaktimin e vendndodhjes së një varri.
Në Francë dhe Gjermani u dërguan ekipe që udhëtonin me automjete ushtarake, shpërndanin postera dhe publikonin njoftime në gazeta. Në disa fshatra, lajmëtarë të detyruar të kryenin këtë detyrë kalonin nëpër rrugë duke njoftuar banorët se ushtria amerikane po kërkonte ushtarët e saj të vdekur. Ishte një përpjekje e gjerë, që kërkonte bashkëpunimin e autoriteteve lokale dhe të banorëve që mund të kishin parë ose dëgjuar diçka për vendet ku ishin varrosur ushtarët.
Pas identifikimit, një tjetër çështje e rëndësishme ishte vendi ku do të preheshin përfundimisht të rënët. Komisioni Amerikan i Monumenteve të Betejave krijoi 15 varreza ushtarake për ata që do të mbeteshin të varrosur pranë teatrove të luftës. Ndërkohë, familjeve iu dërgua një formular me titullin “Request for Disposition of Remains”, përmes të cilit duhej të përcaktonin se çfarë dëshironin të ndodhte me eshtrat e të afërmve të tyre.
Edhe pse formulari parashikonte katër mundësi, zgjedhja kryesore për shumicën e familjeve ishte mes kthimit të eshtrave në Shtetet e Bashkuara dhe lënies së tyre në varrezat ushtarake jashtë vendit. Gazeta Saturday Evening Post e përmblodhi dilemën në një pyetje të drejtpërdrejtë: a dëshironin familjet që të afërmit të ktheheshin në shtëpi, apo të preheshin aty ku kishin rënë? Më shumë se 60 për qind e familjeve zgjodhën kthimin në atdhe.
Pikërisht këtë detyrë po përmbushte Joseph V. Connolly kur mbërriti në Nju Jork. Anija ishte nisur nga Antverpi i Belgjikës 22 ditë më parë, me eshtrat e ushtarëve të zhvarrosur nga varreza amerikane Henri-Chapelle, pranë qytetit të Liège-s. Gjatë një ndalese treditore në bazën detare amerikane në Argentia, në Newfoundland, në hambarët e saj u ngarkuan edhe arkivole të tjera.
Anija nuk ishte e para që transportonte ushtarakë të rënë drejt Shteteve të Bashkuara. Më 10 tetor 1947, anija Honda Knot kishte mbërritur në San Francisko me eshtrat e 3.027 ushtarëve të vrarë në frontin e Paqësorit. Por Joseph V. Connolly transportonte afërsisht dyfishin e këtij numri, ndërsa mbërritja e saj në Nju Jork tërhoqi vëmendje të madhe në mbarë vendin. Qyteti kishte dërguar më shumë ushtarë drejt frontit se çdo port tjetër amerikan i nisjes, çka e bënte ceremoninë veçanërisht domethënëse për banorët e tij.
Autoritetet vendore vendosën që ceremonia të përqendrohej rreth një arkivoli të vetëm, i cili do të përfaqësonte të gjithë të rënët. Kjo traditë ishte përdorur edhe më parë, që nga hapja e Varrit të Ushtarit të Panjohur në Varrezat Kombëtare të Arlingtonit, në vitin 1921. Në rastin e Joseph V. Connolly, ushtari i zgjedhur ishte identifikuar dhe dihej se kishte marrë Medaljen e Nderit, por ushtria nuk e bëri publik emrin e tij. Për publikun u tha vetëm se bëhej fjalë për një ushtarak të nderuar me këtë dekoratë.
Përmes nderimit të një ushtari të vetëm, ceremonia synonte të përfaqësonte sakrificën e mijëra njerëzve, secili me historinë, familjen dhe përvojën e vet. Një arkivol i vetëm u bë simbol i humbjeve të panumërta, ndërsa procesioni u dha familjeve dhe qytetarëve mundësinë të shihnin nga afër përmasat njerëzore të luftës.
Mes ushtarakëve të transportuar nga anija kishte histori të ndryshme trimërie dhe sakrifice. Në bord ndodheshin eshtrat e nënoficerit të marinës Oscar A. Chaney, i cili kishte tentuar të shpëtonte një ekuipazh britanik të rrëzuar pranë brigjeve të Islandës. Ai kishte qëndruar pesë ditë në një gomone shpëtimi, por vdiq nga ekspozimi ndaj kushteve të vështira atmosferike. Një tjetër ishte rreshteri i parë Americo Dorazio, i cili kishte hyrë në një fushë të minuar për të ndihmuar një shok të plagosur dhe kishte humbur jetën gjatë përpjekjes.
Në mesin e të rënëve ishte edhe togerja e dytë Frances Slanger, infermiere nga lagjja Roxbury e Bostonit dhe e vetmja grua në listën e personave të transportuar nga anija. Ajo kishte kërkuar me këmbëngulje të dërgohej pranë frontit dhe kishte mbërritur në Normandi pak pas zbarkimit aleat të qershorit 1944. Ishte një nga vetëm katër infermieret që kishin zbritur atje në atë periudhë.
Në një spital fushor pranë frontit belg, Slanger kishte shkruar një artikull për gazetën ushtarake Stars and Stripes, ku përshkruante kushtet e rënda në të cilat trajtoheshin ushtarët e plagosur. Ajo tregonte për të rinjtë që mbërrinin të mbuluar me gjak, baltë dhe papastërti, si dhe për habinë e tyre kur shihnin një grua amerikane në mes të luftimeve. Vetëm disa orë pasi e kishte dërguar shkrimin për botim, në tetor 1944, një copë predhe e goditi dhe i mori jetën.
Kur anija mbërriti në Nju Jork, kryetari i bashkisë, William O’Dwyer, doli në skelë për të marrë pjesë në pritjen zyrtare. Arkivoli i zgjedhur për ceremoninë ishte vendosur tashmë në kuvertë. Nën tingujt e marshit funeral të kompozitorit Frédéric Chopin, një trupë nderi me ushtarë, marinarë dhe marinsa e mori arkivolin dhe e kaloi nga anija në një mjet transporti të tërhequr nga kuaj, përpara nisjes së procesionit.
Në skelë dukeshin ende gjurmët e festimeve të zhvilluara dy vjet më parë, kur ushtarët e gjallë ishin kthyer në shtëpi. Pankartat me fjalët “Well Done” dhe “Welcome Home” ishin zbehur ose ishin mbuluar pjesërisht. Këtë herë, megjithatë, ata që po ktheheshin nuk do të zbrisnin më nga anija. Një prej oficerëve të një anijeje shoqëruese, duke reflektuar mbi arkivolet, u shpreh se ata kishin mbërritur tepër vonë.
Procesioni vazhdoi përgjatë Rrugës 23 dhe më pas u drejtua drejt Fifth Avenue. Në krye të tij marshonte gjenerali Courtney Hodges, nën komandën e të cilit kishin luftuar shumë prej ushtarëve që tani po ktheheshin në arkivole. Rreth 6 mijë pjesëtarë të forcave të armatosura formuan trupën e nderit, e cila shtrihej përgjatë disa blloqeve të qytetit. Në të merrnin pjesë kadetë të akademisë ushtarake West Point, kadetë të Akademisë Detare, marinsa, roje bregdetare, infermiere ushtarake, veteranë dhe disa banda muzikore. Edhe punonjës të shërbimeve të pastrimit të qytetit u përfshinë në ceremoninë e nderimit.
Anash rrugëve, turmat ishin aq të dendura sa në disa vende formonin një mur të pandërprerë njerëzish. Vlerësimet e kohës flisnin për rreth 250 mijë spektatorë përgjatë procesionit dhe rreth 150 mijë të tjerë të mbledhur në Central Park për ceremoninë përkujtimore. Shërbimi Ndërkombëtar i Lajmeve vlerësoi se numri i përgjithshëm i pjesëmarrësve mund të kishte arritur në një milion.
Gazeta The New York Times përshkroi një heshtje të thellë përgjatë rrugës, pavarësisht numrit të madh të njerëzve. Askush nuk fliste, madje as fëmijët. Shumë qytetarë qëndronin me sytë e përlotur dhe luteshin në heshtje, ndërsa arkivoli i mbuluar me flamurin amerikan kalonte përpara tyre. Lufta kishte përfunduar më shumë se dy vjet më parë, por pamja e kortezhit riktheu dhimbjen e humbjeve dhe kujtimet e një konflikti që kishte prekur pothuajse çdo familje amerikane.
Në Central Park, emocionet u bënë edhe më të forta. Mes të pranishmëve kishte gra të moshuara, fëmijë dhe burra me uniformë, të cilët nuk mundën t’i përmbanin lotët. Ndërsa arkivoli u vendos mbi një platformë të ngritur, një nënë që qëndronte në rreshtin e parë nisi të thërriste emrin e të birit, duke përsëritur me dëshpërim se ai ishte djali i saj. Skena u bë një nga momentet më prekëse të ceremonisë, duke treguar se pas shifrave dhe ceremonive ushtarake fshiheshin histori individuale dhimbjeje.
Gjatë fjalimeve zyrtare, guvernatori i Nju Jorkut, Thomas Dewey, paralajmëroi për kërcënimin që, sipas tij, përfaqësonte komunizmi në Europë, Azi dhe pjesë të tjera të botës. Megjithatë, gjatë ceremonisë pati edhe thirrje për heshtje dhe reflektim. Kleriku Theodore Cuyler Speers sugjeroi se heshtja përpara arkivolit anonim mund të kishte më shumë vlerë se shumë fjalime, duke i dhënë ceremonisë një dimension të thellë njerëzor.
Në mëngjesin e 27 tetorit, rreth orës 08:00, Joseph V. Connolly u largua nga Manhatani dhe u drejtua drejt ndalesës së radhës, Terminalit Ushtarak të Bruklinit. Gjatë luftës, ky kompleks i madh kishte shërbyer si një nga qendrat kryesore logjistike të ushtrisë amerikane. Përgjatë konfliktit, prej tij ishin transportuar rreth 37 milionë tonë furnizime ushtarake dhe 3,2 milionë trupa drejt fronteve të ndryshme.
Këtë herë, terminali priste një ngarkesë krejt tjetër. Anija u ankorua në molin numër 3, ku u mbajt një ceremoni e vogël përkujtimore me rreth 2.500 pjesëmarrës. Pas fjalimeve dhe nderimeve, nisi puna për shkarkimin e arkivoleve. Përfundonte kështu pjesa ceremoniale e udhëtimit dhe fillonte një proces i ndërlikuar transporti, kontrolli dhe shpërndarjeje, i cili do t’i çonte të rënët drejt familjeve të tyre.
Arkivolet u ngritën nga hambarët me vinça dhe u vendosën në mol. Fillimisht, punonjësit hapën mbështjelljet prej druri për të kontrolluar gjendjen e arkivoleve dhe për të riparuar dëmtimet e mundshme. Më pas, Shërbimi i Regjistrimit të Varreve njoftonte familjet se eshtrat e të afërmve të tyre kishin mbërritur në Shtetet e Bashkuara.
Arkivolet transportoheshin me mjete të posaçme përmes një ure lidhëse drejt një ndërtese tjetër të kompleksit, ku ngarkoheshin në vagonë mortorë. Pasi formoheshin trenat, ata niseshin drejt 15 qendrave kombëtare të shpërndarjes, të vendosura në qytete si Atlanta, Fort Worth dhe Çikago. Në secilën prej këtyre qendrave, ushtarakë të zgjedhur posaçërisht caktoheshin për të shoqëruar arkivolet deri në stacionin përfundimtar.
Këta shoqërues mbanin uniforma të rregullta dhe shirita të zinj zie në mëngën e majtë. Detyra e tyre ishte të siguronin që eshtrat të trajtoheshin me dinjitet gjatë gjithë udhëtimit dhe t’u dorëzoheshin familjeve në mënyrë të kujdesshme e të respektueshme. Për shumë të afërm, ata u bënë fytyra e shtetit amerikan në një moment të vështirë, duke u ofruar ngushëllim dhe mbështetje gjatë dorëzimit të eshtrave. Në muajt që pasuan, terminali mori letra nga familje që shprehnin mirënjohje për sjelljen dhe kujdesin e ushtarakëve që kishin shoqëruar arkivolet.
Shkarkimi i anijes zgjati disa ditë, por puna nuk përfundoi me zbrazjen e hambarëve. Në Europë kishte ende dhjetëra mijëra ushtarakë amerikanë të varrosur nën kryqe të bardhë në varreza ushtarake. Procesi i kthimit të tyre do të vazhdonte edhe për vite të tjera, ndërsa familjet prisnin që të merrnin eshtrat e të afërmve të tyre.
Historia e Joseph V. Connolly pati edhe një fund të papritur. Në orët e para të 12 janarit 1948, ndërsa udhëtonte drejt Antverpit, anija mori flakë rreth 1.000 milje në lindje të Nju Jorkut. Të 46 personat që ndodheshin në bord, përfshirë kapitenin Benjamin A. Bostelman, u shpëtuan nga anijet pranë. Anija u fundos, duke marrë me vete 6.445 arkivole që ndodheshin ende në hambarët e saj. Fatmirësisht, të gjitha ato ishin bosh.
Udhëtimi i saj mbetet një dëshmi e përmasave të përpjekjes amerikane për të kthyer në atdhe ushtarët e rënë dhe për t’u dhënë familjeve mundësinë të nderonin të afërmit e tyre. Përtej ceremonive madhështore, shifrave dhe organizimit logjistik, operacioni shprehte një ide të thjeshtë: se edhe pas përfundimit të luftës, detyra ndaj atyre që kishin humbur jetën dhe ndaj familjeve të tyre nuk kishte përfunduar.
